Een compromisloze sociaal-democraat

Michael Foot bezorgde Labour een van de grootste nederlagen in de historie van zijn partij.

Veel politici krijgen het verwijt dat ze geen principes kennen. Zo niet Michael Foot, voormalig leider van de Britse Labour Partij die gisteren op 96-jarige leeftijd in Londen overleed. De Britten moesten hem maar nemen zoals hij was, vond hij, nadat hij in 1980 verrassend was gekozen als partijleider. Dus weigerde hij zijn weinig verzorgde voorkomen – wilde haardos, gekreukte jasjes – te veranderen of de toon van zijn hartstochtelijke redevoeringen voor een rechtvaardige samenleving op sociaal-democratische grondslag te matigen.

Onder zijn leiding nam Labour in 1983 onvervaard een honderden pagina’s tellend verkiezingsprogramma aan over eenzijdige nucleaire ontwapening, hogere belastingen en meer greep van de regering op het bedrijfsleven. Een partijgenoot omschreef het als „het langste zelfmoordbriefje in de geschiedenis”.

Het kwam Labour, toch al getekend door hevige interne conflicten, op de zwaarste nederlaag te staan sinds 1918 en betekende het einde van Foots leiderschap. Zijn eigen populariteit bereikte eveneens een dieptepunt. Slechts 24 procent van de Britten was over hem te spreken, een record dat pas ruim een kwart eeuw later zou worden overtroffen door de huidige premier Gordon Brown.

De beminnelijke Foot liet zich niet door deze tegenslagen uit het veld slaan en hervatte zijn bestaan als ‘backbencher’ in het Lagerhuis, waar hij bleef getuigen van zijn retorische talent. Ook ging hij weer schrijven. Als journalist voor bladen van vooral linkse signatuur en auteur van boeken over onder meer Jonathan Swift had hij al zijn sporen verdiend. Na 1983 schreef hij onder anderen over een andere literaire held van hem, de dichter Lord Byron.

Tot op hoge leeftijd bleef Foot vanuit zijn woonplaats Londen wedstrijden bezoeken van Plymouth Argyle, de lokale voetbalclub in zijn geboorteplaats Plymouth. Daar was hij opgegroeid als zoon van een welgestelde advocaat, tevens Lagerhuislid voor de Liberale Partij. Zelf drong Michael in 1945 vanuit Plymouth tot het parlement door. Voor Labour, de partij tot welks gedachtegoed hij in de jaren ’30 was bekeerd tijdens een langer verblijf in het door armoede geteisterde Liverpool.

Foot hechtte aan zijn principes, maar als rechtgeaarde Engelsman was hij nooit dogmatisch. Zo onderhield hij vriendschappen met de rechtse krantenmagnaat Lord Beaverbrook en het omstreden Lagerhuislid Enoch Powell.

Fotoserie over het leven van Michael Foot op nrc.nl/foto