Toneelgeweld in de klas, Wouter springt ertussen

De Utrechtse Spelen trekken langs de scholen met toneel tegen geweld: „We helpen de wereld een beetje, die illusie wil ik graag houden.”

Na wat zenuwachtig gegiechel en geschuifel zijn de leerlingen van de derde klas van het Montessori Lyceum Herman Jordan in Zeist, die bij de leraren als lastig bekend staat, stil. De tafels zijn aan de kant geschoven, de stoelen staan tegen de muren. Er wordt een toneelvoorstelling gespeeld middenin de groep.

Drie acteurs zitten, staan, spelen tussen hen in. Dat gebeurt niet elke dag en is wel even wat anders dan de beeldende vorming die normaal op dit uur geprogrammeerd staat. Maar al gauw zitten de veertien- en vijftienjarigen in het verhaal.

Een feest op school is uit de hand gelopen. Er was een vechtpartij, waarbij een jongen finaal in elkaar is geslagen. Hij heeft het maar net overleefd. En nu is er een brief van deze jongen, Kevin. Terwijl drie van zijn vrienden twijfelen of ze de brief zullen lezen, beleven ze aan de hand van flashbacks opnieuw de avond, samen met de klas van het Herman Jordan. Als zij de brief uiteindelijk lezen, wordt duidelijk wat er allemaal is gebeurd. In vijftig minuten voltrekt zich een goed opgebouwd drama met suspense. Er is geen decor of lichtontwerp, het enige hulpstuk is een gettoblaster waaruit eerst de feestmuziek komt en later, tijdens de vechtpartij, dreigende, snerpende klanken. De acteurs hebben dubbelrollen die ze voor aanvang helder uitleggen: „Als ik deze bril opzet ben ik Muis. Draag ik dit leren jasje, dan ben ik Kevin.” Heel simpel, heel doeltreffend.

De voorstelling Geweld... Nee is gemaakt door De Utrechtse Spelen (DUS). Dit stadsgezelschap moet net als de andere Nederlandse stadsgezelschappen een maatschappelijke bijdrage leveren. DUS doet dat met schooltheater. Geweld ... Nee stamt al uit 1999. Artistiek leider Jos Thie, artistiek leider van DUS, heeft het stuk meegenomen van zijn vorige gezelschap Tryater. Toen behoorde het tot een Fries actieprogramma tegen zinloos geweld, naar aanleiding van de doodslag van Meindert Tjoelker in 1997. De voorstelling is bijvoorbeeld uitgevoerd in alle Friese gemeenten, en in Almere, Assen, Breda, Enschede, Lelystad en Tilburg. Nu maakt DUS een toernee door de provincie Utrecht, waar hij in totaal zo’n 130 keer wordt gespeeld.

Voor deze reeks moderniseerde regisseur Greg Nottrot de voorstelling: „Je hoeft nu niet meer naar een telefooncel om de politie te bellen, je belt met je mobieltje. Daar film je zelfs mee. We hebben het taalgebruik ook aangepast; het kan best grof worden af en toe. Maar het is de taal van de doelgroep. We zullen met dit project geweld niet de wereld uit helpen, maar jongeren wel tot nadenken stemmen. Het heeft duidelijk impact. We helpen de wereld een béétje, die illusie wil ik graag houden.”

Het tweede lesuur is voor het ‘nawerk’: napraten aan de hand van stellingen. Bijvoorbeeld: „Kevin was beter af geweest als hij een mes bij zich had gehad.” Leerlingen die het daarmee eens zijn, gaan staan, anderen blijven zitten. Een van de acteurs: „Het komt sneller tot een clash als je een wapen draagt en je gaat sneller gevaarlijke situaties aan. Het lokt agressie uit. En bovendien: je mag helemaal geen wapen bij je dragen.”

De acteurs stappen soepel terug in een scène om die nog eens te spelen, nu met de suggesties van leerling Wouter. Die mag zelfs meedoen. Wouter gaat tussen de twee vechtersbazen in staan. Er wordt wat gelachen om zijn pogingen, maar zijn intentie is goed. Gaandeweg wordt duidelijk wat de vrienden van Kevin anders hadden kunnen doen. En vooral: wat doe jij als jou zoiets overkomt? Belangrijk is dat je klaar blijft staan voor het slachtoffer, ook al zijn de uiterlijke wonden al genezen.

De leerlingen zijn onder de indruk. „Ik dacht: ik moet die jongen helpen. Ik moet iets doen!” zegt een meisje. „Ik vond het goed gespeeld en niet belerend”, zegt haar klasgenoot. Geweld... nee heeft een eigen hyvespagina. Een leerling schrijft: „De voorstelling was keileuk om naar te kijken en heeft me aan het denken gezet. En dat lukt niet echt snel.”, zegt iemand op de hyvespagina van Geweld...nee, want er is natuurlijk een hyvespagina.

Inl: www.deutrechtsespelen.nl.