Een duif wint deze quiz wél

Een duif is veel beter in het spel hierboven dan de mens.

Mensen blijven proberen te berekenen wat hun kans per actie is. Duiven gaan op hun ervaring af.

Duiven zien er vaak wat dom uit. Dat trage gestap, die schokkende koppies, dat irritante nét niet te laat voor je fiets of auto wegfladderen. Maar in ruil voor wat voer kunnen ze toch van alles leren – zelfs het type kansberekening dat veel mensen niet aan hun verstand te peuteren valt.

Amerikaanse psychologen hebben diverse duiven onderworpen aan een voor vogels interessante versie van het ‘driedeurenprobleem’: een uit tv-quizzen bekende kansberekeningsopgave, waarbij zich achter slechts één van drie deuren een prijs bevindt, traditioneel een auto. De quizkandidaat moet een deur kiezen, vervolgens opent de quizmaster een van de twee andere deuren zonder auto, en dan moet de kandidaat nóg een keer kiezen. Blijft hij bij de gekozen deur of switcht hij? Switchen geeft twee keer zoveel kans op de auto als vasthouden aan de gekozen deur (zie uitleg hierboven), maar dat is niet direct duidelijk. Zelfs de beroemde wiskundige Paul Erdos geloofde het aanvankelijk niet.

De duiven bleken zichzelf te kunnen leren hoe je het probleem oplost (Journal of Comparative Psychology, februari). Ze hadden verlichte knopjes (met de snavel in te drukken) in plaats van deuren, hun hoofdprijs was drie seconden lang toegang tot gemengd graan, en ze deden de opgave in het begin één en uiteindelijk honderd keer per dag. Na 25 dagen hadden ze geleerd vrijwel consequent te switchen, wat dus twee van de drie keer voedsel opleverde. De beste strategie.

En die leerden ze geleidelijk – het was dus niet zo dat ze bijvoorbeeld toch al meestal switchten omdat de eerst gekozen knop geen graan had opgeleverd. Op dag één hadden ze juist een voorkeur voor niet switchen, net als mensen. (Al was dat bij de duiven waarschijnlijk niet omdat ze die optie beredeneerd hadden, maar doordat ze toch nog het dichtst bij die knop in de buurt stonden.)

Nu hadden de duiven wel het voordeel dat ze keer op keer konden proberen wat het beste was om te doen. Bij het klassieke driedeurenprobleem hebben mensen die mogelijkheid niet. Die krijgen een spectaculair verhaal te horen met een quizmaster en een luxe auto erin, en soms ook nog geiten achter de verkeerde deuren, waarna ze hun keuze mogen beredeneren en slechts één keer te zien krijgen of die klopte. Maar misschien leren mensen de goede oplossing ook wel, als ze het probleem kaalgestript voorgelegd krijgen, net als de duiven, en ook een paar honderd keer mogen proberen hoe het werkt?

Nee dus. De onderzoekers hebben ook een kale computerversie van het duivenspel gemaakt, waarbij mensen keer op keer eerst uit drie vierkantjes op een scherm moesten kiezen, en vervolgens (door te switchen of te blijven) uit twee. Ze konden telkens één punt verdienen. Na tweehonderd keer vertoonden de proefpersonen nog geen leereffect van enige betekenis. Toegegeven, dat is niet zoveel als de duiven in totaal nodig hadden.

Het duivenexperiment is ook verder niet één op één met het mensenexperiment te vergelijken, omdat de mensen maar één dagje in het laboratorium langskwamen voor vier blokken van vijftig pogingen. Maar het is in elk geval opvallend dat die mensen daarna nog helemaal niet door leken te hebben wat de beste strategie was.

Mensen blijven proberen te berekenen wat hun kans per actie is, maar duiven gaan op hun ervaring af – dat is het verschil, concluderen de onderzoekers. Wiskundige Paul Erdos wilde de oplossing ook pas geloven nadat hij in een herhaalde computersimulatie had gezien dat switchen echt de beste strategie is. Duiven baseren zich van nature op hun eigen empirie – ze leren gedrag te handhaven dat het beste resultaat oplevert.

Dus in een vervalste versie van het spel, waarbij het voer in tweederde van de gevallen alsnog werd neergelegd bij de eerstgekozen knop, zodat niet switchen de beste strategie was, leerden de duiven om niet te switchen. Dat dat logisch gezien niet klopt , en in de natuur eten niet zo vaak plotseling verplaatst wordt, dat kon de duiven allemaal niks schelen. Als ze maar te eten kregen.

Kijk ook Pigeon Impossible,een animatiefilm over een hongerige duif die met zijn snavel knopjes blijft indrukken: pigeonimpossible.com