Zwijgen over Europa

Gemeenten hebben regelmatig met de Europese Unie te maken.

Maar bij de lokale verkiezingen trek je met Europa geen stemmen.

Vijftien mensen zijn naar het debat in café Nieuwe Dikke Dries in Utrecht gekomen. Dat aantal is inclusief organisatoren en sprekers, en exclusief twee blonde meisjes achterin de kroeg, die thee zitten te drinken en hun spullen pakken als het debat een kwartiertje aan de gang is.

In het kader van de gemeenteraadsverkiezingen van morgen organiseert de Stichting Politiek Café debatten met als onderwerp de vraag hoe gemeenten met ‘Europa’ verbonden zijn. Aanwezig is vanavond, behalve het Utrechtse raadslid Mark Dijk (VVD) en Tweede Kamerlid Halbe Zijlstra (VVD), ook Europarlementariër Judith Merkies (PvdA).

Merkies (rood jurkje, rode sjaal, rode jas) voert campagne voor de PvdA in Utrecht – op haar website is ook een filmpje te zien waarin ze Utrechters oproept morgen PvdA te stemmen.

Net als Merkies zetten vrijwel alle Europarlementariërs zich in voor hun partij bij de lokale verkiezingen. Vaak in hun eigen thuishaven, maar ook elders staan werkbezoeken en debatten op het programma. Thijs Berman (PvdA) was afgelopen weekeinde in Drenthe en Groningen op pad, Hans van Baalen (VVD) deed gisteren in Den Haag mee aan een politiek café, Corien Wortmann (CDA) zat in Zeist een verkiezingsdebat voor en de drie D66’ers reden een dag of langer door het land met de campagnebus.

Zijn Europarlementariërs een goede promotie voor hun partij als het om de gemeentes gaat? „Of ik stemmen trek? Geen idee”, lacht Sophie in ’t Veld (D66). Zij is op pad in Wageningen. Daar denkt lijsttrekker Michiel Uitdehaag dat het zeker zin heeft dat In ’t Veld erbij is. „Bij de Europese verkiezingen, juni vorig jaar, won D66 hier de meeste stemmen.” Waarmee hij maar wil zeggen dat zijn gemeente uitzonderlijk pro-Europees is, net als zijn partij. „Dat gebruiken wij zeker in de campagne.”

In ’t Veld vindt dat ‘Europa’ ook deel zou moeten uitmaken van het publieke debat in gemeenten: „Europese aanbestedingsregels waar gemeenten aan moeten voldoen, regels over staatssteun of glasvezelnetwerken; vaak is niet zichtbaar voor gemeenten wat er uit Europa komt aan regelgeving. Dat zou wel moeten.”

Juist hierin ligt de kern van de oorzaak waarom ‘Europa’ amper een rol speelt tijdens lokale campagnes, denkt Annemiek Wissink. Zij is directeur Europa van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Lokale zaken staan eenvoudigweg hoger op de agenda, zegt zij: integratie, verkeersproblemen, werkloosheid. „Wat zouden lokale politici over Europa moeten zeggen? Stem op mij, want ik zorg dat alles volgens de EU-regels gebeurt? Daarmee trek je een kiezer echt niet over de streep.”

Het enige EU-onderwerp dat potentie heeft op lokaal niveau zijn de Europese subsidies die gemeenten kunnen krijgen. Maar ook daarmee winnen Europarlementariërs geen stemmen voor hun partij. Dat is niet alleen omdat zij niet over die geldstromen gaan; de meeste parlementariërs zijn tegen de manier waarop de EU die regionale subsidies verdeelt.

Zo viert Utrecht in 2013 met een Brussels financieel steuntje in de rug dat het driehonderd jaar geleden is dat de Vrede van Utrecht werd getekend, na jaren van oorlog in Europa. „Voor dat feest gebruiken we Europese subsidie, als opmaat naar onze kandidatuur voor de Europese Culturele Hoofdstad, in 2018”, legt raadslid Mark Dijk uit. Ja, begrijpelijk dat gemeenten subsidie willen, zeggen Merkies en Sargentini, maar dit geld zou naar Europese achterstandsregio’s moeten gaan.

Sargentini wijst richting de Javastraat, in de Amsterdamse Indische buurt. Die straat is onlangs helemaal opgeknapt, gerenoveerd en opnieuw betegeld. „Ziet er prachtig uit. Maar het is met Europees geld gebeurd en daar ben ik dus tegen”, zegt ze. „Goed dát het gebeurt, maar niet met EU-geld. Net zoals Flevoland nog steeds subsidie krijgt; belachelijk.”

Europa is niet alleen nu, met deze verkiezingen, een ontbrekend thema, lokaal is het gebrek aan kennis over Europese regelgeving hoe dan ook groot, zegt Wissink van de VNG. „Het is belangrijk, maar zelfs in de grote gemeenten speelt het niet.” VNG heeft zelf een lobbyafdeling in Brussel. „Geen gemeente heeft belang bij onuitvoerbare regels vanuit Brussel. Maar we moeten eerlijk zijn: Europa trekt gewoon niet.”

Misschien is dat de belangrijkste reden dat de Stichting Het Politiek Café vorige week besloot om van de acht Europa-en-de-gemeente-debatten, die deze en vorige week nog gepland stonden, er maar twee te laten doorgaan. Al zegt een woordvoerder daarover vergoelijkend: „Het was gewoon een beetje te veel, met de val van het kabinet erbij enzo.”