Zo sta je ineens te knuffelen met je... hypotheekadviseur

Obama’s reddingsplan voor in nood geraakte huizenbezitters is mislukt.

Amerikaanse steden proberen op hun eigen manier de problemen op te lossen.

Amerikaanse huizenbezitters zijn zo wanhopig geworden dat ze de hulp van reggaemuziek, God en het beeld van dakloze peuters inroepen om niet op straat gezet te worden.

Als American Home Mortgage belt met Carolyn Holt, die op het punt staat uit huis gezet te worden, krijgen ze een Bob Marley-liedje te horen: „Don’t worry about a thing, ’cause every little thing gonna be all right.”

Als de bank First Franklin Loan Services een andere werkloze huiseigenaar met betaalproblemen, Sandilyn Edwards, vraagt waar het geld blijft, zegt zij dat het goed komt: „Niets is onmogelijk voor Hem.”

En als Midland Mortgage zijn zin wil krijgen, vraagt Rhonda Muhammad in Louisville om mededogen: zij heeft zes kinderen, wil de bank hen echt dakloos maken? De jongste is pas twee.

Smeekbedes zoals van deze drie vrouwen zijn vergeefs in Amerika: 3,5 jaar nadat de malaise op de huizenmarkt begon, worden nog elke dag duizenden huizen ontruimd. Een op de zeven Amerikaanse huizenbezitters heeft een betaalachterstand.

In Louisville, de grootste stad van de staat Kentucky, staan bank en bewoner inmiddels niet meer tegenover elkaar. De gemeente heeft met de rechtbank een systeem opgezet dat het aantal huisuitzettingen moet verminderen. Het is even basaal als ongebruikelijk: de huiseigenaar met betaalproblemen en de bank moeten letterlijk samen aan tafel gaan zitten: probeert u het maar uit te praten.

De bijeenkomsten heten conciliation conferences, verzoeningsbesprekingen, en ze zijn plotseling in trek. De regering-Obama heeft officieel toegegeven dat het hypotheekreddingsplan van 75 miljard dollar, een jaar geleden aangekondigd, is mislukt. Sindsdien groeit de interesse voor alternatieven zoals de bijeenkomsten die elke donderdag in de rechtbank van Louisville plaatsvinden.

De aanwezige pro deo advocaten dragen sportschoenen met witte sokken, dassen met tekenfilmfiguren. Een advocaat van de bank staat hardop met zijn cliënt over huiseigenaren te bellen, op de plek waar gewoonlijk de rechter zit. Toeschouwers lopen in en uit, en op de eerste rij slaapt een huiseigenaar even bij.

Vorig jaar werden 1,7 miljoen Amerikanen wegens betaalproblemen hun huis uitgezet, dit jaar zullen dat er naar schatting 2,5 miljoen zijn.

In Louisville (ongeveer even groot als Den Haag), komen er elke maand 300 nieuwe uitzettingszaken bij. 6.000 huizen in de eens welvarende stad staan leeg, met dichtgetimmerde ramen en vergrendelde deuren.

Het afgelopen jaar hebben nog 25 steden hun eigen oplossingen bedacht. De verschillen daartussen zijn groot en het is moeilijk het succes van de methoden vast te stellen.

In Louisville is volgens een gemeentewoordvoerder in 31 van de laatste 60 verzoeningsgesprekken „enige vorm van een oplossing” gevonden. Dat kan een „aanpassing” van de maandlasten zijn. Of een „vertrek met gratie”, wat erop neerkomt dat de bank de huiseigenaar een paar weken langer geeft om de woning inboedelvrij te maken. Een advocaat staat pro deo de huiseigenaar bij, een ander geeft na afloopt de bevindingen door aan de rechter die, nadat hij de verzoeningsdag heeft geopend, de zaal meteen weer verlaat.

Linda Brugh (59) en Scott (32) willen wel over hun verzoeningsgesprek praten. Hij wil zijn achternaam niet geven, zegt in zijn leven al genoeg met rechtbanken te maken te hebben gehad. Linda Brughs zoon, Scotts beste vriend, werd ziek en dat kostte geld. „Ik raakte al snel achterop met mijn betalingen.” Zij is onverzekerd, haar gebit is daar een illustratie van. „Ik probeerde wel met mijn bank tot een oplossing te komen. Maar daar werd ik nerveus van.” Citi Mortgage liet haar namelijk weten dat ze „een hoop geld nodig zou hebben of ik zou mijn huis verliezen”.

Scott wilde helpen. Hij is inmiddels ingetrokken bij de familie en hij is de enige met een vast salaris: 8 dollar per uur bij een garage. Met de inkomsten van zijn tweede baantje – hij verzamelt schroot – kan hij aanzienlijk bijdragen aan de hypotheek. Maar hij kan niet de volledige maandlasten betalen.

Citi werd overgehaald. De bank besloot de hypotheekrente van 7 procent te verlagen tot 2 procent en de looptijd met tien jaar te verlengen. De maandlasten halveerden bijna: van 1.131 naar 625,01 dollar.

Bij de verzoeningsgesprekken blijkt dat Wall Street een gezicht heeft: Jeremy Rettig, veertiger, in Louisville geboren en getogen en nog nooit in New York geweest. JPMorgan Chase, Wells Fargo, HSBC, U.S. Bank – hij vertegenwoordigt ze allemaal. Zo voldoen ze aan de verplichting iemand met ‘beslisautoriteit’ aan tafel te hebben, ook al moet hij voor elke beslissing wel even bellen.

Gedachtenloos zegt hij tegen de bankmedewerker aan de lijn dat er ook een buitenlandse journalist aan tafel zit. Paniek bij de bank. Als een journalist meeluistert, kan het beleid van de bank openbaar worden. De journalist moet weg. Of anders trekt de bank zich terug. Met alle gevolgen voor de huiseigenaren. De rechter wordt erbij gehaald. Omdat dit geen echte rechtszaken zijn, is openbaarheid niet nodig, is zijn bindende uitspraak. Geen pers.

Een andere bankadvocaat, Julia Pike, heeft geen bezwaar tegen meekijkers. Zij behandelt de zaak van Rhonda Muhammad. Rhonda vertelt: zij heeft zes kinderen, is net gescheiden, en raakte vorig jaar haar baan kwijt als manager bij een callcenter. Ze weet wat over telefonische communicatie, wil ze maar zeggen. „Maar er was niets wat mijn bank voor me kon doen. Zeiden ze. Wat ik ook vroeg, ze praatten om de zaak heen. Niemand wilde aan de telefoon mijn vragen beantwoorden.”

Dat is de meest gehoorde klacht van huiseigenaren met betalingsproblemen. Banken hebben geen belang bij een echte oplossing en stellen zich daarom onwillig op: ze nemen liever het verlies van een leegstaand huis dan dat ze de maandlasten verlagen. Maar banken willen geen commentaar geven op hun beleid.

In het geval van Rhonda belt bankadvocaat Pike met een medewerker van Midland Mortgage in Oklahoma City, 1.200 kilometer verderop. Deze Heather beslist de komende vijf minuten of Rhonda Muhammad en haar zes kinderen op straat komen te staan.

Na wat vragen over de vaste lasten – geen auto, geen telefoon meer, geen ziektekostenverzekering – en het inkomen van Rhonda – alimentatie – gaat Heather rekenen. Muhammed legt beide handen op een bijbel op haar schoot.

Heather doet dan een voorstel. Als Muhammad drie maandelijkse betalingen verricht, wil de bank het rentetarief verlagen en de looptijd verlengen tot 360 maanden. Het zou de maandlasten met 240 dollar verlagen. De advocaat: „Ik zou dit dus een succesvolle bijeenkomst willen noemen. Je hebt nu minder lasten. Maar je kunt dit nog steeds niet betalen.”

„Nee”, zegt Rhonda. „Maar ik wil alles doen om mijn huis te behouden.”

„Zelfs al zou je een baan kunnen vinden van 40.000, dan ben je nog steeds de helft van je inkomen aan je huis kwijt. Wij vragen het onmogelijke van je bank, en we stellen het onvermijdelijke uit.”

Rhonda: „Ik weet het. Geloof me, ik wéét het.”

Meer crisisreportages op nrc.nl/minder