Verweer Karadzic lijkt op dat van Milosevic

De oorlog in Bosnië was de schuld van de leiders van de moslims, zei verdachte Karadzic vanochtend voor het Joegoslavië-tribunaal. „Alles wat de Serviërs deden was een reactie”, zei hij.

De oorlog in Bosnië (1992-1995) is veroorzaakt door de moslimleiders en hun „door de staat gesponsorde terroristische activiteiten”. Dat zei Radovan Karadzic vanmorgen tijdens de tweede dag van zijn openingsverklaring voor het Joegoslavië-tribunaal.

Karadzic noemde de Bosnische moslimleider Alija Izetbegovic de „aanstichter van het geweld”. De Bosnische moslims waren de eersten die een nationalistische partij oprichtten, de SDA. Als reactie werd Karadzic, in 1990, medeoprichter van de SDS. Tegen Alija Izetbegovic liep een onderzoek wegens oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, maar dat werd in 2003 door het Joegoslavië-tribunaal gestaakt omdat de voormalige president van Bosnië overleed.

Gisteren werd het proces, na een intermezzo van vier maanden, het proces tegen Karadzic weer hervat. De 64-jarige verdachte is aangeklaagd voor volkerenmoord, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Hij kan levenslang krijgen.

Vanmorgen beschreef Karadzic aan de hand van een groot aantal incidenten hoe Bosnië afgleed naar een oorlog. In mei 1992 werd Karadzic president van de zelf uitgeroepen Servische Republiek in Bosnië-Herzegovina. Als president – en met steun van de Servische president Slobodan Milosevic – werden Karadzic en zijn legerleider Ratko Mladic, volgens de aanklacht, verantwoordelijk voor een politiek van etnische zuivering in Bosnië. Het beeld dat Karadzic schetste, is dat de Serviërs werden aangevallen door moslims en Kroaten en zich wel moesten verdedigen. „En nu wordt alles wat de Serviërs deden beschouwd als een misdaad”, aldus Karadzic.

Opvallend is dat de openingsverklaring van Karadzic veel overeenkomsten vertoont met het verweer van Milosevic. De Servische president herhaalde tijdens zijn proces een paar keer dat „wat de Serviërs deden een reactie was op wat de moslims deden”. De Bosnische Serviërs waren „in de hoek gedreven”. Ook Milosevic wees met beschuldigende vinger naar Izetbegovic. Volgens de zogenoemde Islamitische Verklaring van Izetbegovic moesten de moslims zich aan de basis verbreden en op deze manier „kan en zal de islamitische beweging de macht overnemen”. Het proces tegen Milosevic kon niet worden afgerond omdat de verdachte overleed.

Karadzic is ondermeer aangeklaagd voor de belegering van de Bosnische hoofdstad Sarajevo. Volgens de aanklacht schond hij bepalingen uit het oorlogsrecht die de burgerbevolking moeten beschermen. Duizenden mensen zijn in de periode 1992-1995 gedood als gevolg van bombardementen en Servische scherpschutters. Over de belegering van Sarajevo verwees aanklager Alan Tieger naar een uitspraak van Karadzic: „Sarajevo wordt een heksenketel waarin 300.000 moslims zullen verdwijnen”. Vanmorgen zei Karadzic dat Sarajevo „geen belegerde stad” was maar „een verdeelde stad”. De aanklacht van schending van het oorlogsrecht bij de belegering van Sarajevo wees hij van de hand.

De Bosnisch-Servische generaal Stanislav Galic werd in 2006 door de Kamer van Beroep tot levenslang veroordeeld wegens oorlogsmisdaden bij de belegering van Sarajevo. Het was de eerste keer dat het VN-hof een levenslange celstraf oplegde. Galic was van september 1992 tot augustus 1994 commandant van het corps dat Sarajevo belegerde. De verwachting is dat het bewijsmateriaal van deze zaak een belangrijke rol gaat spelen in het proces tegen Karadzic.

Het is nog niet duidelijk of de aanklagers na de openingsverklaring verder kunnen met het oproepen van getuigen. Karadzic heeft uitstel aangevraagd om zich goed op de kruisverhoren te kunnen voorbereiden. De rechters nemen daar een dezer dagen een beslissing over.

Meer over het proces op nrc.nl/karadzic