Permanente revolutie tegen het boze volk

De titel van de aflevering van Tegenlicht van gisteravond (Waar is de woede?) klonk als een retorische vraag op de avond dat Geert Wilders (PVV) weer eens een debat tussen politieke leiders naar zijn hand wist te zetten. Maar op een Nederlandse dame na, die tussen het bakken van frieten door meldde dat ze vaak boos was maar daar weinig mee kon, was de wanhoop van de blanke onderklasse niet precies het soort woede dat maakster Bregtje van der Haak bedoelde in Tegenlicht (VPRO). Desondanks ontwikkelt Wilders zich steeds meer in de richting van een politicus die verworven sociale rechten tegen de klippen op blijft verdedigen.

De vraag leek vooral te zijn waarom de economische crisis en het wankelende financiële systeem wereldwijd niet leiden tot een revolutie tegen kapitalisme en geloof in de vrije markt. Een kleiner rondgang langs veteranen van het antiglobalisme aan het begin van de uitzending, bevestigde het vermoeden dat het elan daar niet bepaald moet worden gezocht.

Van der Haak ging vooral te rade bij de Duitse filosoof Peter Sloterdijk en de Catalaanse socioloog Manuel Castells. Sloterdijk stelt dat revoluties zich zelden voordoen, wanneer niemand daar wat bij te winnen heeft. Bovendien vindt hij dat de permanente revolutie zich nu al voltrekt, door topeconomen, bankiers en projectontwikkelaars verklaard aan het volk, dat te conservatief is om hun tempo bij te benen. De omgekeerde wereld dus.

Castells meent dat vooral jonge mensen ideologische systemen beu zijn, in het bijzonder die van links. Ze creëren nieuwe vormen van consumptie, productie, persoonlijke relaties en culturele creativiteit, vooral dankzij het internet. Daardoor kunnen ze de te verwachten storm overleven, die zal ontstaan wanneer de oude systemen geen rekening houden met de veranderde wereld.

Het is echt aardiger om te luisteren naar zulke al dan niet provocerende vergezichten dan naar de handige oneliners van politici. Maar de door Van der Haak geïnventariseerde voorbeelden van de nieuwe vormen van economische onafhankelijkheid overtuigen nog niet helemaal.

In Estland biedt de zogeheten Geluksbank met gesloten beurzen vrijwilligerswerk aan, mogelijk gemaakt door de massale werkloosheid. Een Spaanse Robin Hood stal een half miljoen euro van diverse banken om die uit te delen onder de armen. En in Jakarta wordt de ontwaarding van de roepia tegengegaan door een eigen muntsysteem van gouden dinars en zilveren dirhams, op islamitische basis, want zonder rente en inflatie.

Bij ons vindt Wilders dat Henk en Anja niet langer voor Achmed en Fatima moeten betalen.