Oordeel dat niemand verwacht leidt tot verbijstering in Kamer

De Tweede Kamer reageert onthutst op de oordelen van AFM en DNB over oud-minister Zalm. „Nu hebben we alleen maar verliezers.”

Na de ondergang van DSB was de vraag onvermijdelijk: zijn de betrokken (voormalige) bestuurders – voor een groot deel ex-politici van VVD-huize – wel betrouwbaar en deskundig om in de financiële sector actief te zijn?

Die vraag klemde te meer omdat belangrijke posities bij ABN Amro (Gerrit Zalm) en pensioenfonds ABP (Ed Nijpels) door DSB-betrokkenen werden bekleed. De Tweede Kamer wilde eind vorig jaar zo snel mogelijk uitsluitsel, inclusief de VVD. Het was tenslotte in niemands belang dat er twijfels bleven bestaan over vooraanstaande ex-politici als Nijpels en Zalm. De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) kregen van toenmalig minister Bos (Financiën, PvdA) de opdracht zo snel mogelijk duidelijkheid te verschaffen.

Maar de Kamer had er moeite mee dat de twee toezichthouders die eerder bestuurders als Zalm deskundig en betrouwbaar achtten om in de financiële sector te werken, opnieuw een oordeel mochten vellen. Zou het niet verleidelijk zijn voor de AFM en DNB om aan hun eerdere oordeel vast te houden? Anders hebben zij namelijk wat uit te leggen, terwijl er al zoveel kritiek is op het functioneren van de toezichthouders. Michiel Scheltema, jurist met veel aanzien in de financiële sector, werd daarom door toenmalig minister Bos aangesteld om de deugdelijkheid van de oordelen van de toezichthouders te toetsen. Maar gisteren presenteerde Jan Kees de Jager (CDA), de demissionaire opvolger van Bos, een tussentijds resultaat dat niemand had verwacht: AFM serveert Zalm af, DNB vindt hem wel geschikt en de ingehuurde onafhankelijke wetenschapper maakt gehakt van het oordeel en de handelwijze van AFM.

„Nu hebben we alleen maar verliezers”, zegt PvdA’er Paul Tang. „Zalm is niet volledig vrijgepleit, het gedrag van AFM roept vragen op en het gezag van de toezichthouders is in het gedrang.”

VVD-Kamerlid Frans Weekers vindt dat Zalm juist wel is vrijgepleit. „We hebben niet voor niets Scheltema ingevlogen: om de oordelen van de toezichthouders onafhankelijk te toetsen.” Hij deelt Tangs opvatting dat het vertrouwen in toezichthouders geschaad wordt door de uiteenlopende oordelen en de vernietigende kritiek van Scheltema op de AFM.

De Kamer wil nu van De Jager weten hoe het zover heeft kunnen komen. Waarom voorkwam de voormalige staatssecretaris niet de verwarring die nu ontstaan is? Bijvoorbeeld door van AFM meer onderbouwing van het oordeel over Zalm af te dwingen. Weekers: „Het is niet aan de minister om de inhoud van het AFM-advies te wijzigen, maar hij kon wel wat aan de deugdelijkheid doen.”

Ook de PvdA is kritisch: „Dit had niet mogen gebeuren. Aan deze snelheid van het onderzoek hebben we niets. Scheltema of de minister had moeten zeggen dat het op deze manier niet klaar was, dat de toezichthouders hun huiswerk over moesten doen.” Er waren vragen over de positie van Zalm, maar die zijn er nu minstens zo serieus over VVD-collega Hoogervorst, tegenwoordig AFM-bestuursvoorzitter. Tang: „Ik begrijp niet waarom Hoogervorst niet zijn handtekening onder het AFM-onderzoek heeft gezet. Dat kan ook geen reden zijn om je ervan te distantiëren als eindverantwoordelijke.” De Kamer wil nu heel snel een brief van De Jager, en zonodig nog een debat. Voormalig VVD-leider Nijpels besloot anderhalve week geleden, nog vóór de uitkomst van het onderzoek naar zijn deskundigheid en betrouwbaarheid, om uit eigen beweging op te stappen bij het ABP. Eerder verliet GroenLinkser Borghouts al het pensioenfonds wegens discussie over zijn positie door zijn optreden in de Icesave-affaire als commissaris van de koningin van Noord-Holland.

Met het AFM-advies zwelt nu juist weer kritiek aan op Hoogervorst. Het geeft Kamerleden ook inzicht in de wijze waarop voormalige politici nieuwe functies krijgen, al jaren een doorn in het oog van partijen als de PVV of D66. Tang: „Het wordt wel buitengewoon ongelukkig om ex-politici te benoemen in de financiële sector.”