Oekraïne zet stap

President Janoekovitsj van Oekraïne mag eruitzien als een dorre apparatsjik, het nieuwe staatshoofd heeft wel gevoel voor de geopolitieke verhoudingen waarin zijn land gevangenzit. In het Russisch betekent Oekraïne zoiets als ‘aan de grens’. Die positie tussen Rusland en Europa, die Oekraïne altijd parten heeft gespeeld, probeert hij ten eigen bate te gebruiken. En daar is weinig mis mee in een land dat sinds de kredietcrisis langs de rand van de afgrond scheert.

Gisteren was Janoekovitsj in Brussel voor overleg met voorzitter Barroso van de Europese Commissie. Later deze week gaat hij naar Moskou voor beraad met zijn Russische collega Medvedev. Die volgorde heeft symbolische betekenis.

Intussen heeft hij zijn positie in Kiev versterkt. De huidige regeringscoalitie, waar zijn partij buiten staat, heeft vandaag haar meerderheid in het parlement verloren. Het ontslag van premier Timosjenko is een kwestie van tijd. Of dat zal leiden tot stabielere en doorzichtigere machtsverhoudingen in Oekraïne, is de vraag. Maar het vertrek van Timosjenko, die zich na de verkiezingen een slecht verliezer en stokebrand toonde, is een stapje vooruit richting stabilisering.

Janoekovitsj geldt sinds de ‘oranje revolutie’ van 2004 als een vooruitgeschoven post van het Kremlin. Die kwalificatie was altijd al te simpel. In de bijna twintig jaar dat Oekraïne onafhankelijk is, hebben alle presidenten getracht het evenwicht tussen Oost en West te bewaren. Van deze vier heeft de westerse Joesjtsjenko nog de meeste schade toegebracht aan de relaties met zowel Rusland als Europa. Ook omdat hij niet in staat was de oligarchen met economische én politieke macht een toontje lager te laten zingen.

In Brussel heeft Janoekovitsj, die overigens ook afhankelijk is van deze in de duisternis opererende zakenlui, de indruk gewekt daaraan een einde te maken. Hij wil een doorbraak forceren met een gaswet die spoort met Europese opvattingen over mededinging en modernisering van het aardgasnetwerk. En hij herhaalde dat Oekraïne niet zal toetreden tot de tolunie van Rusland, Kazachstan en Wit-Rusland. Barroso op zijn beurt heeft hem een associatieverdrag voorgespiegeld. Dat kan de voorbode kan zijn van nauwere banden met de EU, waarbij ‘integratie’ niet hetzelfde is als ‘uitbreiding’.

De EU onderkent de kansen die Janoekovitsj nu biedt. Het is verstandig dat Oekraïne niet meer wordt bekeken met de ideologische bril die tijdens de oranje revolutie gemeengoed was, en ook niet terzijde wordt geschoven als een mislukt democratisch experiment, zoals gebeurde na het fiasco van oranje. Het is nu eenmaal een grensland tussen Oost en West en zo in zichzelf enigszins gespleten.

Daarmee is overigens niet gezegd dat Europa de deur nu maar onvoorwaardelijk moet opengooien. Maar het betekent wel dat de integratie van Oekraïne stapsgewijs vorm kan krijgen conform het principe ‘voor wat hoort wat’. Niet alleen Europa heeft immers wat te bieden in de vorm van handelsvoordelen, gasakkoorden of visumregimes. Ook Janoekovitsj moet meer leveren dan intenties.