Ik moest mijn volk wel beschermen

Na vier maanden absentie verdedigde Karadzic zich voor het Joegoslavië-tribunaal.

‘Buitenlandse invloeden’ kregen van de verdachte de schuld van de oorlog.

Radovan Karadzic trekt zijn stropdas recht en neemt een slok water uit de plastic beker. „Ik sta hier voor u niet alleen om mijn sterfelijke zelf te verdedigen”, zegt hij tegen de rechters van het Joegoslaviëtribunaal, „maar ook om de grootheid van een klein land te verdedigen dat vijf eeuwen lang heeft geleden”.

De voormalig leider van de Bosnische Serviërs oogt strijdvaardig. Vijf voor negen arriveert hij in de rechtszaal. Door het kogelwerend glas begroet hij zijn nicht die op de eerste rij van de publieke tribune zit. Ze lachen en wisselen handkusjes uit. Hij doet zijn eigen oordopjes in – de zwarte koptelefoon van het VN-hof geeft hem teveel het imago van een oorlogsmisdadiger, vindt hij. Dan gaan zijn handen een paar keer door zijn grijze haar en ordent hij de stapel papier die voor hem ligt. Zijn openingstoespraak: een 10 centimeter dikke stapel volgetikte vellen.

In de rechtszaal staat Karadzic er alleen voor, maar hij wordt geadviseerd door internationale topjuristen, geleid door de Amerikaanse advocaat Peter Robinson en de Nederlandse jurist Marko Sladojevic. Beide juristen zijn aanwezig in de rechtszaal en overleggen voor het begin van het proces intensief met Karadzic.

Na een intermezzo van vier maanden is gisteren zijn rechtszaak hervat. De 64-jarige is aangeklaagd voor volkerenmoord, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Levenslang kan hij krijgen.

De oorlog in Bosnië (1992-1995) is volgens Karadzic uitgebroken omdat de moslims „honderd procent macht” wilden in Bosnië-Herzegovina. „De zaak van de Bosnische Serviërs was rechtvaardig en heilig. Wij verdedigden ons tegen de islamitische fundamentalisten.”

Karadzic begon zijn openingstoespraak met een historische en politieke verhandeling over het conflict in de Balkan. De Bosnische Serviërs waren volgens hem tot tal van compromissen bereid om oorlog in Bosnië te voorkomen, maar de moslims wilden geen enkel akkoord aanvaarden. Volgens Karadzic hadden de moslims, de grootste bevolkingsgroep in Bosnië, een houding van „de Serviërs zijn hier slechts gasten”.

Het waren buitenlandse invloeden die Joegoslavië wilden opdelen en daardoor „schuldig” zijn aan het conflict, aldus Karadzic. Hij hekelde daarbij met name de opstelling van Duitsers, die snel de onafhankelijkheid van Kroatië erkenden. „Dat wakkerde de oorlog aan”, aldus Karadzic.

In november hield aanklager Alan Tieger zijn openingsverklaring. Volgens hem leidde Karadzic het etnisch geweld van de Serviërs tegen de moslims en Kroaten. Volgens Karadzic is Tieger „blind voor de oorlogspropaganda van de moslims” en is „de aanklacht door de NAVO geconcipieerd”.

Karadzic herhaalde dat de Amerikaanse diplomaat Richard Holbrooke hem in 1996 immuniteit heeft aangeboden tijdens de vredesbespreking. Karadzic toonde een video waarop oud-hoofdaanklager Carla del Ponte over deze afspraak zei: „ik krijg het bewijs dat het waar is”. Maar ook al zou deze afspraak – door Holbrooke betwist – bestaan, dan heeft hij geen rechtsgeldigheid voor het VN-hof, zo hebben de rechters gevonnist.

Karadzic was in november de grote afwezige bij zijn proces – hij vindt dat hij te weinig tijd heeft gehad om zich voor te bereiden. Om deze impasse te doorbreken werd na de openingsverklaring van Tieger besloten om Karadzic een advocaat toe te wijzen. Tegelijkertijd werd het proces tot gisteren opgeschort om de verdachte extra tijd te geven zich voor te bereiden. En om de toegewezen advocaat, de Brit Richard Harvey, de tijd te geven om zich het dossier van 1,7 miljoen pagina’s eigen te maken. Harvey zat gisteren schuin achter Karadzic en werd volledig genegeerd door zijn ‘cliënt’. Hij gaat Karadzic in de rechtszaal vertegenwoordigen wanneer de verdachte niet komt opdagen.

Karadzic heeft bezwaar aangetekend tegen de benoeming van de Britse advocaat, maar volgens de beroepsrechters maakt het obstructieve gedrag van Karadzic de toewijzing in het belang van de rechtsgang onvermijdelijk.

Karadzic heeft gevraagd om het proces na zijn openingstoespraak opnieuw uit te stellen. Volgens de planning beginnen de aanklagers dan met de onderbouwing van hun aanklacht, daarvoor worden ruim vierhonderd getuigen opgeroepen. Karadzic mag die getuigen aan een kruisverhoor onderwerpen, maar hij wil meer tijd om zich daarop voor te bereiden.

Vorige week werd bekend dat de rechters hem die tijd niet gunnen. Tegen deze beslissing tekende Karadzic gisteren beroep aan, ook met de argumentatie dat hij de afgelopen maanden slechts over één assistent kon beschikken. Karadzic protesteerde, met succes, tegen deze beslissing van de griffie. De president van het Hof besloot drie weken geleden dat Karadzic in de aanloop naar zijn proces over acht en tijdens het proces over vijf medewerkers moet kunnen beschikken. Maar de rechters zagen hierin geen aanleiding om het proces uit te stellen. „Ik hoop dat de beroepsrechters mij wel een eerlijke kans geven om mij goed te verdedigen”, zei Karadzic gisteren.

Volg de zitting vandaag vanaf 9.00 uur live op www.icty.org