Dat moet echt anders in Sotsji

De wintersporters gaan zich voorbereiden op ‘Sotsji’, de Winterspelen in 2014.

Als één sportnatie in Vancouver door de mand viel, was het wel Rusland.

Wie afgelopen week het olympisch dorp van Vancouver verliet, raakte verstrikt in een honderden meters lange rij wachtenden. Zes uur stonden sommigen er, vaak in de stromende regen. Niet om een glimp op te vangen van de beroemdheden in het sporterskwartier, maar voor de attractie ernaast: Sochi World, een futuristisch complex waar de gastheer van de volgende Winterspelen in een fonkelende show alvast de mooiste kanten van Rusland liet zien.

Maar de prestaties van de Russen in Vancouver stonden in schril contrast met de spectaculaire voorstelling van Sotsji, de badplaats aan de Russische Rivièra. Uitgerekend nu de Winterspelen voor het eerst naar Rusland gaan, kelderden de resultaten naar een historisch dieptepunt. Met slechts drie gouden medailles moesten de Russen zelfs het nietige Nederland voor zich dulden.

De kritiek in Rusland over het fiasco was enorm. Politici eisten excuses en het aftreden van de verantwoordelijke sportbestuurders – zelfs premier Vladimir Poetin erkende dat hij „meer had verwacht” van de Russische sporters. Hij wil daarom een onderzoek naar de „fouten en mislukkingen” en eist veranderingen voordat de wereld de aandacht verlegt naar de bergen achter de Zwarte Zee.

„De Russische sporters zijn bedroefd, de mensen in Rusland boos”, zegt oud-schaatsster Svetlana Zjoerova tussen de hapjes in de sporterslounge van Sochi World. Vier jaar geleden werd ze wereldkampioen sprint in Heerenveen en olympisch kampioen op de 500 meter van Turijn. Inmiddels is ze vicevoorzitter van de Doema, het Russische parlement. Misschien is de afgang aan de Canadese westkust wel goed, oppert Zjoerova. „Je ziet in Vancouver dat er veel mis is met ons systeem. Er moet heel snel iets veranderen, zodat we in Sotsji wél medailles halen.”

Derde staat Rusland op de eeuwige ranglijst van de Winterspelen, achter Noorwegen en de Verenigde Staten. Sinds het olympische winterdebuut van de Sovjet-Unie, in 1956, won de machtige rode machine acht keer het medailleklassement. In Vancouver was van dat roemrijke verleden geen spoor te bekennen. Zelfs de kunstrijders, onder wie sporticoon Evgeni Ploesjenko, het gezicht van de Spelen in Sotsji, werden verslagen. Ook andere sporten waarin de Russen traditioneel succesvol waren, zoals langlaufen en biatlon, leverden weinig medailles op.

De ijshockeyers, ooit de trots van de natie en gevreesd in de hele wereld, dompelden het land al in de kwartfinale in rouw. Na de nederlaag tegen Slowakije werden ze gekoppeld aan aartsrivaal Canada, dat een paar maten te groot was in de heksenketel van Vancouver: 7-3. De Russische coach Vjatsjeslav Bykov, zelf nog olympisch kampioen met de Sovjet-Unie, in 1988, zocht niet naar excuses. „De Canadezen speelden objectief beter”, zei hij tegen regeringskrant Izvestija. „We nemen daarvoor onze pet af. Zoek geen redenen die er niet zijn. Vooruit, laten we op het Rode Plein een guillotine of een galg neerzetten.”

Andere coaches en bestuurders vonden de afgelopen weken wel excuses. Zo vond het hoofd van de biatlonbond dat de regen van invloed was geweest op de prestaties van de biatleten. Langlaufcoach Joeri Tsjarkovski vertelde dat een aantal van zijn sporters om zes uur ’s ochtends was gewekt door dopingcontroleurs.

Zjoerova is uiterst kritisch, niet zozeer op de sporters, maar op „het systeem”. De sporters die in Vancouver Rusland vertegenwoordigden, vormen de eerste generatie die opgroeide na de ontmanteling van de Sovjet-Unie. In de jaren erna verlieten tal van coaches het land en kreeg geld dat voorheen beschikbaar was voor olympiërs een andere bestemming. Veel sportaccommodaties kwijnden weg.

„Het heeft te maken met de overgang van het Sovjetsysteem naar de vrijemarkteconomie”, zegt Zjoerova. „In de Sovjet-Unie was alles gratis, nu moeten mensen ineens betalen voor de sportclub van hun kinderen. De Russen willen vrijheid, maar ook gratis sporten. Te weinig kinderen sporten nog. We moeten ons afvragen wat we willen in Rusland. Vrijheid, of een totalitair regime zoals in China? De mensen die nu boos zijn op de sporters in Vancouver moeten hun kinderen weer naar de ijsclub brengen.”

Ook oud-zwemmer Alexander Popov, tussen 1992 en 2000 viermaal olympisch kampioen en nu IOC-lid, vindt het hoog tijd voor een herstructurering van de sport in Rusland. „Het oude Sovjetsysteem werd vernietigd, maar er is nooit een nieuw systeem opgebouwd”, zegt hij.

Volgens Zjoerova is het vooral een mentaliteitskwestie die te maken heeft met de overgang naar de vrije markt. „Er is te veel geld in Rusland”, zegt ze. „De mensen willen wél het geld, maar niet meer werken. Sporters zijn onvoldoende gemotiveerd. Hoe werkt het in Nederland of in de Verenigde Staten? Eerst moet je goed worden in een sport, en dan verdien je er geld mee. Maar je moet er wel eerst heel hard voor werken.”

Zjoerova heeft onlangs nog in een interview geopperd dat de Russische sportwereld in de aanloop naar ‘Sotsji’ beter kan terugkeren naar een vorm van dictatuur. „Er moeten weer strikte regels komen voor sporters’’, zegt ze in Sochi World. „Er is te veel vrijheid. De mensen verslijten me voor gek en roepen dat ik terug wil naar de tijd van Stalin. Maar dat is onzin. Jonge sporters gedragen zich als sterren. Ze krijgen auto’s en huizen, ook als ze nog niks hebben gepresteerd. Ze hebben een harde hand nodig. Ik had dat als schaatsster ook nodig. We zijn mensen, we zijn lui.”

Daarnaast zouden de Russen zich weer moeten bekwamen in de sporten waar veel medailles te behalen zijn. Zjoerova: „Kunstrijden en ijshockey zijn onze sporten, maar daarmee alleen kom je niet bovenaan in het medailleklassement. In het schaatsen zijn wel twaalf medailles te winnen. Wij moeten die sporten ontwikkelen, net als shorttrack, langlaufen, biatlon. Laat skiën maar zitten, daar hebben we geen geschiedenis.”

De voorzitter van het organisatiecomité van ‘Sotsji’ Dmitri Tsjernisjenko wil nog niet vooruitkijken naar de sportieve prestaties. Hij zei vorige week in Vancouver dat de Spelen van 2014 voor Rusland eenzelfde uitwerking zullen hebben als ‘Peking’ in 2008 had voor China. „De Russen moeten hun deuren openen voor de hele wereld en ze moeten er goed op voorbereid zijn dat de wereld komt kijken hoe Rusland is veranderd.”

Op naar Sotsji. Daar is de aanleg van het Olympic Park en skioord Krasnaya Polyana in volle gang. De 22ste Winterspelen worden, volgens de folders, de Toegangspoort tot de Toekomst, tussen „een azuurblauwe zee en de majestueuze Kaukasische bergen”. Ondanks de crisis zal geld waarschijnlijk niet het probleem zijn. Zaterdag maakte Tsjernisjenko bekend dat ‘Sotsji’ verzekerd is van 1 miljard dollar aan sponsorinkomsten, drie keer zoveel als waarop was gerekend. De sporters maken zich meer zorgen om de sport. Popov vreest dat het te laat is om het tij voor 2014 te keren. Zjoerova is optimistischer. „Het kan nog, maar we zullen snel moeten veranderen. Sotsji kan daarbij helpen.”