Chili is wel opgewassen tegen beven

De aardbeving in Chili van zaterdag was veel krachtiger dan die in Haïti in januari.

Toch lijkt het aantal slachtoffers in Chili door goede voorbereiding beperkt.

Direct nadat de Chileense aarde zaterdagochtend stopte met schokken, ging in de hoofdstad Santiago het alarm van politie en brandweer af. In straten waar brokstukken van gebouwen waren neergekomen, was volgens ooggetuigen de brandweer binnen een half uur al aanwezig om puin te ruimen.

De snelle reactie van de Chileense overheid, van medische teams en politie tot de brandweer, is exemplarisch en begrijpelijk. Chili, een van welvarendste landen van Zuid-Amerika, heeft ervaring met aardbevingen. Sinds de schok (8,8 op de schaal van Richter) houden de autoriteiten de bevolking zoveel mogelijk op de hoogte van alle acties die worden ondernomen. De minister van Defensie bood zondag wel excuses aan omdat laat is gewaarschuwd voor de tsunami, die op de beving volgde.

President Bachelet noemde de beving „een van de ergste tragedies in 50 jaar”. Het Zuid-Amerikaanse land kent een lange geschiedenis van zware aardbevingen. In 1960 werd Chili getroffen door de zwaarste aardbeving die ooit is gemeten: een kracht van 9,5 op de schaal van Richter. Zo’n 1.600 mensen stierven bij die aardschok. Sindsdien heeft Chili nog vijftien bevingen meegemaakt, inclusief de beving van zaterdagochtend.

Vergeleken met de aardbeving in Haïti op 12 januari was die van zaterdag veel sterker. Waar in Haïti officieel meer dan 200.000 doden zijn gevallen en de materiële schade ongekend is, zijn het aantal slachtoffers en de verwoesting in Chili relatief beperkt gebleven. Er zijn weliswaar naar schatting ruim zevenhonderd mensen omgekomen en de infrastructuur van bruggen, gebouwen en vliegvelden is zwaar gehavend, maar het land functioneert nog steeds.

De schade in Haïti is groter omdat de aardbeving dichter bij de oppervlakte optrad, waardoor het effect sterker was. In Chili raakte de beving bovendien delen van het land die minder dichtbevolkt zijn. Maar wat vooral scheelt: Chili is voorbereid op aardbevingen.

Chili heeft zijn eigen Nationale Commissie voor Noodsituaties (Onemi) , die onder het ministerie van Binnenlandse Zaken valt. Deze organisatie is in 1974 opgericht, na de aardbevingen in de jaren zestig. Vanuit het zenuwcentrum van Onemi worden alle hulpacties, van brandweer en hulpverleners tot medische teams, gecoördineerd, op nationaal, regionaal en lokaal niveau.

Het scheelt dat in Chili, anders dan in Haïti, ook wat infrastructuur betreft bouwkundig zoveel mogelijk rekening wordt gehouden met eventuele aardbevingen. Volgens Brian E. Tucker, president van GeoHazards International, een Amerikaanse ngo gespecialiseerd in hulpverlening bij aardbevingen, heeft Chili per hoofd van de bevolking meer gezaghebbende seismologen en ingenieurs gespecialiseerd in aardbevingen dan welk land dan ook.

In de hoofdstad Santiago moeten de gebouwen sinds 1985 min of meer aardbevingbestendig zijn. De meeste nieuwere gebouwen in het land zijn van gewapend beton: een mix van beton met stalen staven. Zo moet worden voorkomen dat panden van boven naar beneden in elkaar klappen, zoals in Haïti veelvuldig is gebeurd.

Desondanks zijn er natuurlijk genoeg gebouwen die niet aan de eisen voldoen, omdat ze te oud zijn, of omdat er bij de bouw is gesjoemeld. In arme wijken is het bovendien normaal dat de mensen zelf hun huizen bouwen en zij hebben geen geld voor gewapend beton. Dat geldt voor de getroffen stad Valparaíso, dat deels tegen een berg aanligt, en waar vele sloppenwijken zijn.

De opvolger van president Blachelet, Sebastián Piñera, waarschuwde dit weekeinde alvast de grote bouwbedrijven die verantwoordelijk zijn geweest voor nieuwe gebouwen die door de aardbeving toch volledig zijn ingestort. Er komen onderzoeken en er zullen straffen volgen.

Piñera wordt op 11 maart ingezworen. Zaterdag vroeg hij alvast enkele belangrijke functionarissen op het gebied van hulpverlening binnen de regering Bachelet langer aan te blijven. Logisch, er staat hem een lastige klus te wachten. Piñera moet de gebroken infrastructuur van het land zo snel mogelijk weer op orde krijgen.

In zes zwaar getroffen regio’s is de noodtoestand uitgeroepen. Het leger is ingeschakeld voor voedseldistributie in de getroffen gebieden. Tekorten aan water, gas en voedsel waren aanleiding voor plunderingen van supermarkten. De politie greep in, onder andere met traangas, en verrichte tientallen arrestaties. In delen van het land wordt de communicatie bemoeilijkt door problemen met het elektriciteitsnet en het mobiele netwerk.

Gisteren heeft de regering om internationale hulp gevraagd. Uit buurland Argentinië landden dezelfde dag medische teams met veldhospitalen. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton reist vandaag naar Chili. Zij neemt communicatieapparatuur mee.

Volgens schattingen zijn ongeveer twee miljoen Chilenen dakloos geraakt. Circa 1,5 miljoen huizen zijn beschadigd. Het is onduidelijk hoeveel mensen nog onder het puin van ingestorte gebouwen liggen.

Bekijk foto’s van de schade in Chili op nrc.nl/foto