'IMF kan probleem van Grieken feilloos oplossen'

Econoom Charles Wyplosz is pessimistisch gestemd over de begrotingscrisis in Griekenland. „In april komt de klap, als ze de herfinanciering niet voor elkaar krijgen.”

„De euro blijft zeker overeind.” Als een van de weinige mensen met verstand van Europese monetaire zaken is Charles Wyplosz er zeker van dat de euro de Griekse crisis overleeft.

Wyplosz, hoogleraar internationale economie aan het Graduate Institute in Genève, denkt dat zwakke eurolanden als Griekenland of Portugal er geen belang bij hebben om de eurozone te verlaten – crisis of geen crisis. „Griekenland is wel gek om de eurozone te verlaten en de drachme terug te nemen”, zegt hij. „Dan gaat het land meteen onderuit. De eurozone kan Griekenland er niet uitgooien. Geen enkel ander land wil van de euro af. Iedereen is de afgelopen tien jaar beter van de munt geworden.”

Toch maakt Wyplosz zich zorgen over deze eerste harde test voor de euro. „Politici en beleggers raken in paniek”, zegt hij telefonisch vanuit zijn huis in de Franse Provence, waar hij wijn maakt. „Iedereen jaagt iedereen op. In dat soort situaties worden altijd de verkeerde beslissingen genomen.”

Welke verkeerde beslissingen?

„Velen denken dat ze de oplossing hebben gevonden: namelijk dat eurolanden meer fiscaal moeten integreren. Hun redenatie is dat deze crisis te voorkomen was geweest als niet elk euroland zijn eigen fiscale beleid had gevoerd. De les die zij trekken, is dat eurolanden hun economische en fiscale beleid meer op elkaar moeten afstemmen. Dan kunnen landen elkaar beter in toom houden en kun je excessen als het Griekse begrotingstekort of geknoei met de statistieken voorkomen. Bovendien kun je elkaar dan uit de prut trekken als het nodig is.”

Onzin, volgens u?

„Apekool! De Europese politiek functioneert nationaal. Ik ben een Europees federalist, dus ik wilde dat het anders was. Maar ik ben niet blind: landen willen hun soevereiniteit houden, de natiestaat blijft de hoeksteen van de Europese Unie. Niemand wil dat Brussel of de Europese Centrale Bank Europese belastingen gaat innen en gaat bedenken hoe dat geld besteed moet worden. Burgers willen dat niet. En politici moeten dat respecteren. Dat is de basis van elk democratisch systeem: degenen die betalen, moeten controle hebben op de besteding. Dus het idee dat eurolanden hun economische politiek moeten harmoniseren, of dat er een ‘economische regering’ moet komen, zoals Sarkozy zegt, is bij voorbaat gedoemd.”

Wat moet er dan gebeuren?

„Niks.”

Hoezo niks? Kan een monetaire unie overleven zonder politieke unie?

„De regels die er nu zijn in de eurozone, zijn perfect op de huidige situatie afgestemd. De heer Trichet van de Europese Centrale Bank mag zeggen wat hij wil, maar in het Europese verdrag staat keurig vastgelegd dat fiscaal beleid nationaal is en dat een land dat er een potje van maakt, zelf de rotzooi moet opruimen.”

U doelt op de clausule die reddingsacties voor eurolanden verbiedt.

„Dat verbod is er niet voor niets. De Duitsers houden van ouzo en zingende Grieken. Maar ze hebben geen zin om geld naar Athene te sturen zodat de Grieken de belastingen kunnen blijven ontduiken en veel te jong met pensioen kunnen blijven gaan. De Nederlanders voelen daar volgens mij ook niet voor.”

Was de solidariteitsverklaring van de Europese regeringsleiders aan Griekenland dan verkeerd?

„Daar deugde niets van. Enerzijds zeiden de regeringsleiders wat ze moeten zeggen, namelijk dat Griekenland het probleem met jarenlang freewheelen en creatief boekhouden heeft gecreëerd en nu zelf met de oplossing moet komen. Anderzijds zeiden ze: nou ja, als het niet lukt, dan laten wij de Grieken natuurlijk niet vallen. De markten ruiken deze tegenstrijdigheid en rekenen ermee af.”

Wat konden de regeringsleiders anders? De euro is toch in gevaar?

„Dat is een denkfout. De euro is solide. Het klopt dat de euro in waarde daalt. Maar exportlanden als Duitsland doen daar hun voordeel mee. De euro kan véél verder omlaag. Dat stimuleert economische groei, en die heb je nodig om uit de recessie te komen. Dat komt mooi uit: de jongste Europese groeiprognoses zijn niet denderend.”

Wat gebeurt er als de Grieken hun leningen niet meer kunnen afbetalen? Daar zijn speculanten op uit.

„Dat zal waarschijnlijk ook gebeuren. Dan stappen ze toch naar het IMF? Dat hadden ze al eerder moeten doen. Het IMF is daarvoor. U zult zien: de beleggers houden meteen op met speculeren.”

U redeneert technisch. Deze crisis heeft toch ook politieke dimensies?

„Dit is precies de fout die velen maken: ze maken er een politiek probleem van. Dat is nergens voor nodig. Dit probleem is snel, pijnloos, technisch op te lossen.”

Duitsland vindt het een afgang om het IMF erbij te halen.

„Die obsessie verergert het probleem. Je kunt niet aan de ene kant vasthouden aan soevereine staten die hun eigen economische beslissingen nemen en aan de andere kant mekkeren als de politieke gevolgen daarvan je niet aanstaan. Laat mevrouw Merkel of meneer Juncker zich maar even vernederd voelen door het IMF. Dat gaat wel weer over. Het IMF lost het probleem van Griekenland feilloos op. En dat van Portugal en Spanje en wie er verder nog gaan volgen. Het behoedt ons voor een nog groter politiek moeras dan waar de eurozone nu al in zit.”

Helpt het om het Stabiliteits- en Groeipact aan te passen, zoals sommigen suggereren?

„Nee. Het Pact heeft gefaald. Ook dat wisten wij van tevoren. Het Pact maskeert het onomstotelijke feit dat niets of niemand landen kan beletten te doen wat ze willen. Deze week demonstreerden tienduizenden Grieken in Athene, Thessaloniki en andere steden. Dat is voor premier Papandreou véél belangrijker dan alle waarschuwingen en dreigementen van eurocommissaris Rehn van Monetaire Zaken in Brussel, die het Pact moet bewaken. Papandreou wordt door Griekse kiezers gekozen, niet door Olli Rehn.”

Sommigen willen een EMF opzetten, een Europees Monetair Fonds. Hoe meer een euroland het Pact schendt, hoe meer hij in dat fonds stort. Zo spaar je geld op voor reddingsacties. Wat vindt u daarvan?

„Vroeger was ik voor een EMF, want ik vond het IMF arrogant. Ik dacht: die hebben meer concurrentie nodig. Maar het IMF is in de goede richting hervormd. Het is idioot om nu een kloon op te richten, alleen om de Europese eer te redden. De drijfveer is negatief: wij Europeanen haten het IMF.”

Het respecteert wel de nationale soevereiniteit en vermijdt gezichtsverlies.

„Zo’n EMF zou te dicht op zijn klanten staan. Het zou om politieke redenen worden opgericht en minder streng zijn dan het IMF. Geef mij maar the real thing.”

Hebben speculanten deze crisis op hun geweten?

„Die klacht is er altijd. Voor een deel is die terecht. De Griekse staatsschuld is lager dan de Britse of de Amerikaanse. In heel Europa zijn de begrotingstekorten te hoog. Dit is een zichzelf versterkende crisis: investeerders zien begrotingstekorten, fiscale rotzooi, oplopende staatsschuld. Zij reageren daarop. En dan begint het spel. Short selling. Gokken dat het misgaat. Het eind van het liedje is dat er precies gebeurt wat de investeerders vreesden. Dit gebeurt bij alle crises. In Zuidoost-Azië en Argentinië ging het exact zo. Zo werken financiële markten. Je kunt dit niet stoppen. Het enige wat je kunt doen, is zorgen dat je speculanten geen aanleiding meer geeft.”

Is dat de les die u uit deze crisis trekt?

„Zeker. Elk land is verantwoordelijk voor zijn eigen fiscale discipline. Overal loopt het weleens uit de hand. Daarom moet je die discipline nationaal bewaken, want deze crisis bewijst dat Brussel dat niet kan doen. Laat staan dat Brussel de problemen kan oplossen die ontstaan als landen echt uit de bocht vliegen.”

Moet iedereen doen wat Duitsland deed: het maximale begrotingstekort van 3 procent uit het Pact in de grondwet verankeren?

„Elk land moet dat zelf bepalen. In Zweden hebben ze een nationale commissie die erover waakt. Nederland doet het weer anders. Zo werkt het in Europa: we eten niet allemaal zuurkool. Wie doet alsof het wel zo is, heeft niets van deze crisis begrepen.”

Hoe loopt het met Griekenland af?

„In april komt de klap, als ze de herfinanciering niet voor elkaar krijgen. Dan komen andere eurolanden in actie.”

Toch?

„Ik vrees dat ze geen keus hebben. Sommige banken in Duitsland, Frankrijk en elders zitten vol Griekse staatsschuld. Dus óf de andere eurolanden steunen Griekenland, óf ze krijgen een nieuwe ronde omvallende banken. Dit is maar het begin: na Griekenland komen Portugal, Spanje, misschien Italië. Ik sluit niet uit dat het zo gecompliceerd en duur wordt voor de eurolanden, dat ze alsnog het IMF erbij halen.”