De betekenis van het argeloze ding

Fotograaf Johan Nieuwenhuize legde vorig jaar Chinese voorwerpen vast.

Zijn tentoonstelling Made in China toont armoede en namaak door westerse ogen.

De fotograaf Johan Nieuwenhuize studeerde in 2006 af aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Hij maakte portretten, zelfportretten en reportages en exposeerde onder meer in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag en de Melkweg Galerie in Amsterdam.

Het meest recente werk van Nieuwenhuize (1980), Made in China, is een installatie in de Haagse galerie Van Kranendonk die vorig jaar juni uitgebreider was te zien in het Three Shadows Photography Art Centre in Beijing. Nieuwenhuize trok hiervoor twee maanden door de arme buitenwijken van de Chinese stad en fotografeerde objecten en interieurs die volgens hem het grootsteedse China kenmerken. Een peertje aan een vettige draad is met een stuk transparant plastic omwikkeld. Een foto gemaakt in een keuken met weinig afzuiging, waar het plastic de lamp tegen het vet moet beschermen. Nieuwenhuize: „Mij ging het bij dit stilleven om het belang van eenvoudig materiaal in het leven van deze mensen.”

Het bed met de opgevouwen slaapzak en het rode kussen is gefotografeerd in een onderkomen van arbeiders die op zoek naar werk van het platteland zijn gekomen. In Beijing leven miljoenen van deze illegale migrantenarbeiders, zegt Nieuwenhuize, vaak met ruim twintig mensen in een tent. „Zo’n brits van een meter hoog is hun verblijfplaats in de stad, eronder liggen hun spullen.”

Hij fotografeerde ook de balen waarin marktwaar staat opgeslagen, pal onder een belangrijke ringweg. Onder de met touw bijeengeknoopte lappen gaan groenten schuil, in goed vertrouwen achtergelaten om de volgende dag weer op de markt te koop te worden aangeboden.

De bundel transparante flessen vertegenwoordigt de waterconsumptie van de fotograaf zelf gedurende drie dagen. „Hiermee symboliseer ik de positie van de westerling tegenover de Chinees”, legt Nieuwenhuize uit. „Ik kom daar met een gevulde beurs een paar maanden fotograferen, terwijl voor veel Chinezen een lege fles geld vertegenwoordigt. Die flessen worden verzameld, tegen betaling ingeleverd en gerecycled. Dat verschil wilde ik aanraken.” Hij fotografeerde ook zichzelf in deze reeks, omhangen met een enorme hoeveelheid lege plastic flessen. Titel: Self portrait with bottles (three months).

Op andere zelfportretten heeft de fotograaf dezelfde kleding aan waarin hij in China arriveerde, zij het een in zijn opdracht exact nagemaakte versie: zo zien we hem onder meer in een nep-Nike-sweater en een nep-G-star-jeans. Deze foto’s komen voort uit Nieuwenhuizes fascinatie voor de Chinese kopieerdrift. „Ik heb weer hun gedrag gekopieerd, zoals in de typische Chinese hurkzit op de foto met de nep-G-star.” Ook liet hij een t-shirt namaken met de schematische afbeelding van een koffiezetapparaat van Douwe Egberts. Lachend: „Misschien lopen er nu wel duizend Chinezen met zo’n t-shirt rond.”

Het project Made in China rust op drie pijlers, zet de fotograaf uiteen. „Het ging mij ten eerste om de rol van het tastbare materiaal, de voorwerpen als cultuurgoed in het dagelijkse Chinese leven; hoe wordt dat bewaard en geordend en waarom. Ten tweede wilde ik mijn positie als westerling ten opzichte van de Chinese realiteit onderzoeken. En tot slot maakte ik foto’s van wolkeloze Chinese luchten, die aan de kijker ruimte scheppen voor interpretatie.”

In zijn werk weet Nieuwenhuize, door het isoleren en reproduceren van eenvoudige dingen, tot de kern van het hedendaagse China door te dringen, merkte de Chinese kunstcriticus en fotograaf Gu Zheng op in een essay bij Made in China. „Deze foto's demonstreren niet alleen de afhankelijke relatie tussen deze voorwerpen en de behoeftige stadsmens”, schreef Gu Zheng in Neglected Objects, Neglected Reality, „ze schetsen ook de karakteristieken van het succes van de Chinese samenleving.”

Dankzij de verwondering en opmerkzaamheid waarmee Nieuwenhuize vorig jaar een paar maanden door Beijing reisde, heeft hij aan tot dan toe vanzelfsprekende objecten en begrippen een betekenis gegeven.

Made in China, Johan Nieuwenhuize, Van Kranendonk Gallery, Westeinde 29, Den Haag. T/m 3 april. Op 17 maart om 19.30 houdt Wim van Sinderen in de galerie een interview met de fotograaf.

www.johannieuwenhuize.nlwww.vankranendonk.nl