Piloot zit nu niet in cockpit maar in callcenter

Het gaat slecht in de luchtvaartbranche en daarom hebben maatschappijen een vacaturestop doorgevoerd.

Jonge piloten kijken tegen hoge studieschulden aan.

Een Boeing 737 van Transavia vliegt boven Rotterdam op weg naar Schiphol. Foto Sake Elzinga Nederland - Rotterdam - 13-03-2009 Vliegveld airport Rotterdam ( zestienhoven ) , boeing 737 van Transavia vliegt boven verlicht Rotterdam opweg naar Schiphol. Vliegtuigmotor met op de achtergrond de lichtstrepen door beweging van de verlichte stad. Foto: Sake Elzinga
Een Boeing 737 van Transavia vliegt boven Rotterdam op weg naar Schiphol. Foto Sake Elzinga Nederland - Rotterdam - 13-03-2009 Vliegveld airport Rotterdam ( zestienhoven ) , boeing 737 van Transavia vliegt boven verlicht Rotterdam opweg naar Schiphol. Vliegtuigmotor met op de achtergrond de lichtstrepen door beweging van de verlichte stad. Foto: Sake Elzinga

Robert Bergsma (22) heeft nog geluk gehad. De pas afgestudeerde piloot heeft een administratief baantje bij vliegschool EAA in Maastricht. Daarmee verdient hij 1.200 tot 1.300 euro per maand, waarvan 500 euro direct naar de aflossing van zijn studieschuld gaat. „Sommige van mijn oud-klasgenoten werken bij callcenters en klusbedrijven”, zegt Bergsma. „Je moet iets.”

De kans dat pas afgestudeerde piloten nu een baan vinden is nog nooit zo klein geweest, volgens zowel pilotenvakbond Vereniging van Nederlandse Verkeersvliegers (VNV) als vliegscholen. „Het dal is bijzonder diep”, zegt VNV-voorzitter Evert van Zwol. De vakbond roept opleidingen op om minder studenten toe te laten. „In een ideale wereld namen we even twee jaar niemand aan.”

Teruglopende passagiersaantallen en stijgende brandstofprijzen zijn de belangrijkste oorzaken van de vacaturestops bij luchtvaartmaatschappijen. Het aantal passagiers op drie luchthavens van de Schiphol-groep (Schiphol, Rotterdam en Eindhoven) daalde met 7,7 procent tot 46,3 miljoen, zo bleek uit de jaarcijfers die Schiphol maandag bekendmaakte. En brancheorganisatie International Air Transport Association verwacht dat de wereldwijde luchtvaartsector dit jaar een verlies zal lijden van rond de 4 miljard euro.

„Het is echt heel heftig”, zegt directeur Gerrit Assink van de KLM Flight Academy (60 studenten per jaar, 600 aanmeldingen). „Sars, vogelgriep, 11 september. Zo zwaar als nu heeft de luchtvaart het nog nooit gehad.” En het einde is volgens de vakbond nog niet in zicht. Van Zwol: „Een luchtvaartmaatschappij moet eerst 10 procent winst maken voordat ze weer veel mensen aannemen.”

Jaarlijks studeren in Nederland tussen de vijfhonderd en zevenhonderd piloten af. Dit gebeurt aan vierentwintig opleidingen, waarvan zes grote het grootste deel van de piloten afleveren. De vliegscholen mogen zelf weten hoeveel studenten ze aannemen, de Inspectie Verkeer en Waterstaat houdt alleen toezicht op de vliegveiligheid.

De studenten krijgen geen OV-jaarkaart of studiefinanciering en moeten tegen hoge rentes 100.000 tot 150.000 euro lenen om de studie te kunnen betalen. Volgens de vakbond wachten momenteel „honderden” pas afgestudeerde piloten op een kans. Van Zwol: „Er zijn studenten die persoonlijk failliet gaan, omdat ze de rentelasten niet meer kunnen dragen.”

De grote opleidingen hebben vaak nog een zogeheten ‘garantiefonds’, een soort levensverzekering voor piloten die geen werk vinden. Maar kleinere vliegscholen met vaak maar enkele studenten, kennen deze regeling niet.

En na de opleiding blijven de kosten verder oplopen. Werkloze piloten huren kleine vliegtuigjes tegen een tarief van 200 euro per uur, of kopen zich in als co-piloot bij vliegmaatschappijen om vlieguren te blijven maken. Evert-Jan Hilgeman, directeur van de grootste opleider Stella Avation Academy (150 tot 200 studenten per jaar): „Ik ken gevallen van studenten die hun laatste 30.000 euro uitgeven om honderd uur in een Boeing te kunnen vliegen.”

Ook solliciteren kost geld. Robert Bergsma vloog voor een sollicitatiegesprek bij Ryanair naar East Midlands in Groot-Brittannië voor een beoordeling : een 45 minuten durend interview, een gesprek met een psycholoog, nog een gesprek met de aannamecommissie en een test in een vliegsimulator. Eén op de dertig sollicitanten werd aangenomen, Bergsma moest terug. „De 1.000 euro om mee te mogen doen aan de sollicitatieronde moest ik gewoon betalen.”

Minder studenten is de oplossing, volgens de vakbond. Maar vliegscholen, allemaal commercieel gefinancierd, zijn lang niet allemaal bereid hieraan gehoor te geven, blijkt uit een rondgang langs verschillende opleidingen.

De KLM Flight Academy bracht het aantal studenten vorig jaar al terug van 180 naar 60 per jaar. „Als we het nog verder terugschroeven staat de continuïteit van onze school op het spel”, zegt directeur Assink. „En wie zegt dat het over een paar jaar niet weer anders is? Voor de studenten die twee jaar geleden begonnen, groeiden de bomen nog tot in de hemel.” KLM, dat zelf geen piloten meer aanneemt, bracht onlangs tien piloten onder bij Jetair in België. „Een incidenteel succesje”, noemt Assink het.

Het is voor de scholen „lastig te verteren” om minder studenten aan te nemen, legt vakbondsvoorzitter Van Zwol uit. „Ze hebben geïnvesteerd in dure simulatoren en trainingsmethoden. Dat moet worden terugverdiend.”

Het onderbrengen van piloten in het Midden-Oosten of Oost-Europa, waar pilotentekorten zijn, is volgens de vakbond geen oplossing. „Piloten hebben daar één of twee jaar werk, tegen een redelijk maar vaak ook laag salaris”, zegt Van Zwol. „Daarna is het klaar, en keren ze weer terug naar Nederland. Daar staat weer een hele nieuwe lichting piloten klaar met wie ze moeten concurreren.”

Volgens Evert-Jan Hilgeman van opleider Stella Avation Academy is het terugbrengen van het aantal studenten geen oplossing, maar moeten de opleidingen inhoudelijk verbeteren. „Om piloten geplaatst te krijgen bij goede maatschappijen zijn contacten nodig. En daar steken opleidingen geen energie in”, legt Hilgeman uit. „De meeste scholen geven de studenten een diploma en een handje als ze klaar zijn. Het is ‘gefeliciteerd, en tot ziens’. Daarna moeten ze het zelf maar uitzoeken.”