Na plasma, LCD en HD is er nu 3D-televisie

Vanaf volgende maand komen ze op de markt: 3D-televisies.

Hoofdpijn krijg je vooral van de extreme effecten.

Liggend op de buik, met je neus langs de rand van de hardloopbaan, kijk je omhoog. De machtige benen van Usain Bolt razen voorbij. De bovenste ringen van het Berlijnse Olympiastadion torenen tijdens zijn wereldrecordrace ver boven hem uit. Een sportwedstrijd op 3D-televisie kan spectaculair zijn, mits je dicht op het scherm zit.

Als het aan de tv- en filmmakers ligt, dan ontgroeit het driedimensionale beeld dit jaar definitief de pretparken. Elektronicafabrikanten als Samsung, LG en Sony brengen vanaf volgende maand tv’s op de markt waar je met een speciale 3D-bril naar kunt kijken. Televisiemakers liften mee op het succes van bioscoopfilms als Avatar en UP.

In essentie werken de meeste 3D-televisies hetzelfde als 3D-films in de meeste bioscopen. De kijker wordt gefopt doordat het linkeroog nét een ander beeld krijgt voorgeschoteld dan het rechter. In het echt kijken onze beide ogen ietsje schuin tegen de dingen aan. Daarom verspringt je vinger voor je ogen als je één oog dichtknijpt. Met twee ogen open brengt je brein het beeld van links en rechts samen zodat we diepte kunnen zien, afstanden schatten en bepalen hoe groot dingen zijn.

Film is een snelle reeks plaatjes en voor een 3D-film heb je twee sequenties nodig: één voor het linker- en één voor het rechteroog. Die filmpjes worden allebei op het tv- of bioscoopscherm geprojecteerd. Er bestaan veel verschillende technieken om in 3D te kunnen zien. Een veelgebruikte bij televisie is die met een bril met glazen die links en rechts om de beurt dichtklappen.

Een infraroodsignaal zorgt ervoor dat deze sluiterbril (shutter glasses) voor het linker- of rechteroog juist op tijd opengaan om het daarvoor bestemde beeld op te vangen. Als het beeld voor het andere oog arriveert zit de sluiter weer dicht. Door dat vijftig keer per seconde te doen ontstaat een geloofwaardige 3D-ervaring.

Niet alle bioscopen of televisietoestellen gebruiken een sluiterbril. Er zijn er ook die werken met gepolariseerd licht. Licht is een elektromagnetisch veld dat in alle richtingen door de ruimte beweegt. In gepolariseerd licht, dat in de natuur bijvoorbeeld ontstaat als zonlicht op het water kaatst, trillen die velden alleen horizontaal of juist verticaal. Met het juiste filter kun je licht met een bepaalde polarisatie tegenhouden. Een polarisatiebril met twee verschillende glazen laat op het rechteroog de ene trillingsrichting door en op het linkeroog de andere.

De polarisatietechniek is populair in de bioscoop (bijvoorbeeld de IMAX 3D-zalen van Pathé), maar minder op tv-toestellen. Samsung, LG en Sony werken met sluiterbrillen. „Bij de polarisatiebrillen moet je je hoofd recht houden om het effect goed te kunnen zien”, zegt productmanager Wim van der Meide van Samsung Electronics.

3D-televisie kijken kan in principe ook zonder bril. Philips heeft een systeem ontwikkeld met lenzen die de beelden van een onderliggend lcd-scherm zo projecteren dat een 3D-illusie ontstaat. Zo’n effect zit ook op flippo’s en driedimensionale prentbriefkaarten. Iets meer dan een jaar geleden maakte Philips bekend dat dit systeem voorlopig niet op de markt zal komen. Het Nijmeegse bedrijfje Zero Creative ziet wél mogelijkheden voor deze brilloze 3D-technologie. „Philips heeft ingeschat dat het voorlopig niet zou gaan lukken om heel grote aantallen van deze schermen te gaan verkopen”, zegt directeur Jean-Pierre van Maasakker van Zero Creative. „Daar komt bij dat de content, bruikbaar film- en televisiemateriaal, apart ontwikkeld moest worden. Dat was een bottle neck.”

Van Maasakker mikt op musea en bedrijven die hun producten met deze speciale beeldschermen willen promoten. „Voor het Allard Pierson Museum hebben we een faraohoofd en een Griekse amfoor in 3D geprojecteerd”, zegt hij. „Het echte hoofd zat in een vitrine daarachter. Bezoekers konden om de koppen heenlopen en het 3D-beeld laten samensmelten met het museumstuk. Mensen waren erg enthousiast.”

Het lijkt er niet op dat de thuiskijker overspoeld zal worden met 3D-films van het kaliber Avatar. Tegenover Wall Street Journal verklaarde regisseur James Cameron vorige week dat er in Amerika ergens in november een 3D Blu-ray versie van Avatar in de winkel ligt. Filmdistributeur Fox spreekt dat tegen. Woordvoerder Hans den Heijer laat weten dat Sony van plan is om op het WK-voetbal, komende zomer in Zuid-Afrika, 25 wedstrijden in 3D op te nemen. „Maar die wedstrijden komen niet op tv”, erkent hij. „Wel willen we de beelden deze zomer vertonen voor promotionele doeleinden.”

De 3D-televisies kunnen wel alvast gebruikt worden om 3D-games op te spelen. Playstation 3 belooft voor dit jaar een update en een bril, waarna alle spellen in 3D gespeeld kunnen worden. Van Avatar verscheen eind vorig jaar al de driedimensionale game voor verschillende platforms. Wie geen 3D-televisie heeft, ziet het spel in slechts twee dimensies.

Vooruitlopend op de komst van meer films en uitzendingen die met twee camera’s zijn opgenomen, worden televisies uitgerust met software die tweedimensionale beelden bewerkt tot nep-3D. De 3D-illusie wordt gewekt door de onderkant van het beeld wat naar voren te schuiven. De software vertraagt voorwerpen op de achtergrond een beetje, waardoor ze langzamer bewegen dan voorwerpen dichtbij. Het zou allemaal net echt moeten lijken, maar een 3D-voetbalwedstrijd in de Engelse Premier League overtuigt niet. Het voetbalveld krijgt wat diepte, maar toch vooral de diepte van een kijkdoos.

Wie een voorproefje wil van 3D-televisie op een gewone beeldbuis: 3 maart wordt het Buma Harpen Gala (uitreiking van onder meer de prijs voor het Beste Nederlandse Lied) in 3D uitgezonden op themakanaal Sterren.nl (bij de TROS in 2D). Benodigdheden: een klassiek rood-groen brilletje, dat de AKO dezer dagen bij aankoop van een tijdschrift weggeeft.

Technische details over 3D-tv en -camera’s op nrc.nl/hebben