Grieken verknallen het

Ondanks hun slechte imago liggen de Bulgaren op koers voor invoering van de euro.

Door de problemen in Griekenland moeten die aspiraties in de ijskast.

Demonstrerende Griekse boeren veroorzaakten vorige maand files bij de Bulgaars-Griekse grens. Foto AFP Truck drivers wait to pass at the border between Greece and Bulgaria in Promahonas as Greek farmers with tractors block the border crossing that has caused considerable disruption in the neighbouring country, on January 19, 2010. Greek farmers caused traffic chaos in parts of the country, blocking main highways and the country's main border crossing to fellow EU member Bulgaria, to demand higher prices for produce. AFP PHOTO /Sakis Mitrolidis
Demonstrerende Griekse boeren veroorzaakten vorige maand files bij de Bulgaars-Griekse grens. Foto AFP Truck drivers wait to pass at the border between Greece and Bulgaria in Promahonas as Greek farmers with tractors block the border crossing that has caused considerable disruption in the neighbouring country, on January 19, 2010. Greek farmers caused traffic chaos in parts of the country, blocking main highways and the country's main border crossing to fellow EU member Bulgaria, to demand higher prices for produce. AFP PHOTO /Sakis Mitrolidis AFP

Werken de Bulgaren jaren toe naar toetreding tot de eurozone, gooien de Griekse buren voor hen de glazen in. Snelle toelating is nauwelijks nog haalbaar, zegt premier Bojko Borisov in de populaire tv-talkshow Panorama, terwijl hij zijn handen heft en verslagen achterover leunt. „De angst, de stress door Griekenland binnen de EU, je kunt het je bijna niet voorstellen”, vertrouwt de premier de kijkers toe. Merkel, Sarkozy, de president van de Europese Centrale Bank, allemaal raden ze hem aan niet nú hun zegen te vragen.

Als Bulgarije de afgelopen jaren het nieuws haalde, dán met berichten over corruptie, slecht bestede EU-subsidies, dodelijke schietpartijen, falende aanpak van de georganiseerde misdaad. Onlangs nog sneuvelde de Bulgaarse kandidaat voor de Europese Commissie wegens mogelijke belangenverstrengeling.

Het imago van het land is in Europa zo slecht dat soms zelfs de Bulgaren er in lijken te geloven. Tot voor kort gold Griekenland als voorbeeld: ook ‘Balkan’, wat in de spreektaal gelijk staat aan ongeorganiseerde ruziezoekers, maar de geslaagde versie. Hoewel de problemen met corruptie vergelijkbaar zijn, leken die er altijd minder zwaar te wegen. Het was al een succesvolle toeristenbestemming waar de mensen rap rijker werden toen Bulgarije nog moest beginnen aan de transitie van mislukte planeconomie naar kapitalisme.

Met Griekenland is het verschil nog altijd groot. De kwaliteit van de Bulgaarse wegen is beroerd, woonwijken bestaan uit grauwe blokkenflats en sloppen met zigeuners. In de hoofdstad Sofia verbindt een metro ‘made in de USSR’ uitersten: het centrum met dure auto’s en winkels met designkleding met wijken zonder riolering, waar de bewoners honden houden om hun kippen tegen dieven te beschermen.

Toch durven sommigen nu hardop te zeggen dat ze het ook wel eens beter doen dan de buren. „Griekenland eruit, wij erin”, zegt econoom Georgi Angelov half schertsend, half serieus over de toekomst van de eurozone. Hij werkt voor het Open Society Institute, dat zich inzet voor de democratie in Bulgarije.

„Er wordt te veel naar Griekenland gekeken”, zegt ook Levon Hampartzoumian, bestuursvoorzitter van de UniCredit Bulbank, de grootste bank in Bulgarije. Vanuit zijn kamer in het grijs glimmende hoofdkantoor kijkt hij uit op een orthodoxe kerk in het hart van Sofia, nu onder een dik pak sneeuw. Hampartzoumian is een bankdirecteur met de uitstraling van een levensgenieter, die niettemin zegt oprecht bezorgd te zijn. Brusselse beslissers met een obsessie voor Griekenland dreigen het financieel veel gezondere Bulgarije te besmetten door het nu buiten het Europese wisselkoersmechanisme te houden, analyseert hij. „Dat zou niet terecht zijn.”

Griekenland heeft een enorm begrotingstekort en een hoge staatsschuld, Bulgarije niet. Griekenland moet tegen hoge strafrente op de kapitaalmarkt lenen, bij de andere eurolanden om hulp aankloppen. Bulgarije niet. En in tegenstelling tot vrijwel alle landen van de eurozone hoeft Bulgarije zijn begrotingstekort ook niet terug te brengen tot 3 procent van het bbp, want in 2009 was het Bulgaarse tekort 0,8 procent. Voor 2010 is de Bulgaarse begroting in evenwicht.

„Eind 2010 zullen wij het enige EU-land zijn dat voldoet aan alle criteria uit het Verdrag van Maastricht”, zegt minister van Financiën Simeon Djankov in zijn werkkamer op het ministerie. Een voorbeeld dat het volgens hem in deze tijden verdient om beloond te worden. Maar gerust is ook hij er niet op. „Deze regering, sinds een half jaar aan de macht, heeft de erg moeilijke taak Europa ervan te overtuigen dat wij te vertrouwen zijn.”

Op billboards in Sofia worden leningen in euro’s aangeprezen, tegen gunstiger rentes dan in levs. De Bulgaarse lev is sinds 1997 in feite al aan (eerst de D-mark, daarna) de euro gekoppeld. De koers ligt vast en in het dagelijks leven is de euro net zo’n gebruikelijke rekeneenheid als de lev. Hypotheken zijn vrijwel zonder uitzondering in euro’s, salarissen gaan in levs.

Waarom dan nog een aanvraag doen als de koppeling aan de euro al bestaat? „Deze paradox dient de economische ontwikkeling van het land niet”, zegt bankier Hampartzoumian. In deze recessie heeft Bulgarije noch de veiligheid van de eurozone noch de mogelijkheid de lev te devalueren om zich uit de crisis te verheffen. Kredietbeoordelaars en investeringsbanken beschouwen de huidige dubbelzinnigheid volgens de bankier als een risico. „Het is moeilijk te snappen, vlees noch vis.” Wat iedereen in de paniek over de te slappe regels binnen de eurozone misschien lijkt te vergeten, nieuwe lidstaten hebben zich verplicht ooit de euro in te voeren, zegt hij. „Als je daaraan gaat morrelen, wordt de euro nooit een wereldmunt.”

Minister Djankov, begin veertig, heeft de afgelopen twintig jaar in het buitenland gewerkt. Bij terugkeer, een half jaar geleden, viel hem op hoe groot de Russische invloed in Bulgarije nog is, zoals in de energiesector. „Die invloed moet Europa willen terugdringen”, zegt Djankov. Daarvoor is toetreding tot de euro nodig. „Bulgarije is sinds 2007 lid van de Europese Unie, maar om er echt bij te horen is het nodig ook de tweede, economische, stap te zetten.” Er zijn bij de hervormingen die Bulgarije moet doorvoeren „nog heldendaden nodig”. We zijn net begonnen, erkent hij. Maar ook de EU moet zich aan haar eigen regels houden. „Dat niet doen zou hypocriet zijn.”