Recht van de e-auteur

Nog niet zo heel lang geleden leek het een absurd idee dat een enthousiaste lezer zich zou laten verleiden tot een elektronische versie van een boek. Lekker lezen, in de trein, in bed of in een luie stoel, was er immers niet bij. Voor zo’n ‘e-boek’ was een computerscherm nodig en dat liet zich moeilijk hanteren.

Maar nu is de e-reader ontwikkeld tot een begerenswaardige gadget. Hij kan moeiteloos overal worden gebruikt en reduceert ook de dikste pil tot een gewichtloos bestand.

De Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek verwacht dit jaar de doorbraak van het e-boek. Voor online boekenwinkel bol.com is die doorbraak al een feit: de populaire webboekwinkel verkocht in een half jaar tijd 14.000 e-readers.

Dat zal uiteraard leiden tot een veelvoud aan e-titels. Te koop, maar ook voor niets en daar hoeft niets illegaals aan te zijn.

Niet alleen bol.com, ook de British Library biedt nu al literatuur waarvan het copyright is verlopen gratis aan als e-book. Geen rommel, maar de romans van Jane Austen en Charles Dickens. Of Decamerone en Onder moeders vleugels.

Niet alleen de vooruitstrevende lezers worden aangesproken. Richt het multimediaconcern Apple zich met zijn iPad op de liefhebber van het nieuwste e-speelgoed, met zijn iBookstore lonkt Apple ook naar de verstokte boekhandelbezoeker: de titels staan uitgestald op virtuele boekenplanken en er kan in gebladerd worden. De bladzijden krullen onder een muisklik. Net als toen dus, maar dan in het nu. En goedkoper, door lagere kosten van productie en opslag (de prijs die de klant betaalde voor zijn e-lezer wordt vergeten).

Internet heeft het publiek eraan gewend dat het vrijwel kosteloos bediend wordt. Ook Nederland kent websites die e-boeken aanbieden voor slechts een euro per stuk. Dat betreft nog vooral bestanden van bestsellers, maar het kan een grote vlucht nemen. Zie het interneteffect op de markt voor muziek en films: op internet zijn illegaal verhandelde bestanden intussen zozeer als een goed recht in het bewust verankerd, dat verzet vruchteloos blijkt.

Het boekenvak kan leren van de fouten van de lakse muziek- en filmindustrieën, die nog altijd niet genegen zijn om werkelijk hun best te doen de digitale versie van hun producten geslaagd aan de man te brengen.

Het boekenvak zal eensgezind e-boeken moeten produceren, percentages afspreken, eigen verkoopsites opzetten en promoten. En het moet de overtreders aanpakken. Snel, voor er een status quo is ontstaan die zich voordoet als een natuurwet.

Daarbij moeten uitgevers en boekhandelaars zich niet laten intimideren door internetroofridders die zich voordoen als Robin Hood maar vooral op eigen gewin uit zijn. Anders worden niet alleen zij de dupe, maar ook de schrijvers.

Ook als een boek duizenden keren wederrechtelijk wordt gedownload levert het niets op. Want die ene euro komt terecht bij de site die de bestanden heeft gestolen, niet bij de scheppers ervan.