Partij rekent af met 'wetsovertreders'

In China zijn kort achter elkaar enkele prominente dissidenten veroordeeld tot lange gevangenisstraffen.

„De leiders voelen zich altijd onzeker en onveilig.’’

„Aan de ene kant wil China internationaal geaccepteerd en gewaardeerd worden, maar aan de andere laat China steeds opnieuw zien een primitieve, repressieve dictatuur te zijn’’.

Het commentaar van kunstenaar Ai Wei Wei op de veroordelingen van vijf dissidenten is glashelder en niet vrij van risico's.

Bij de Pekingse rechtbank, waar donderdag het vonnis tegen de literaire wetenschapper Liu Xiaobao werd herbevestigd demonstreerden hoge Amerikaanse en Europese diplomaten, maar Ai, die zei namens velen te spreken, zette in e-mails aan buitenlandse journalisten in China de toon. Een dag voor de zaak tegen Liu werd in Chengdu milieuactivist Tan Zuoren veroordeeld.

„Hoe lang kunnen wij twee gezichten laten zien aan de wereld? Deze drama’s tonen aan dat deze overheid, deze samenleving niet te vertrouwen is”, schrijft Ai Wei Wei. Het ene gezicht is dat van een China dat de internationale economie uit het slop trekt en zich opmaakt voor de grootste Wereldexpo ooit gehouden en waar geen land ter wereld wil ontbreken. Ook niet de landen die gisteren hun diplomaten de straat op stuurden om een duidelijk signaal te geven.

Maar in datzelfde China lijken andersdenkenden steeds harder te worden aangepakt. Liu, de literaire wetenschapper die elf jaar moet doorbrengen in een cel, is de opsteller van het manifest Charter 08, waarin gepleit wordt voor democratische hervormingen. Een andere medeondertekenaar van Charter 08 werd veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf.

Tan, een boekenredacteur en milieuactivist, had het opgenomen voor ouders van schoolkinderen die waren omgekomen tijdens de aardbeving in Sichuan in mei 2008. Meer in het bijzonder, hij had een lijst gemaakt van kinderen die waren gestorven onder het puin van ondeugdelijk gebouwde scholen.

Een medestander van Tan in Chengdu, Huang Qi, werd in hoger beroep veroordeeld tot drie jaar. Hij had ouders van omgekomen kinderen geholpen hun verdriet te verwerken en rechtszaken te beginnen.

En eerder dit jaar werd in Nanking de gevangenisstraf van tien jaar tegen professor Guo Quan bevestigd. Guo, behalve hoogleraar aan de Universiteit van Nanking ook rechter in de vroegere hoofdstad van China, had getracht een eigen politieke partij op te richten.

Alle vijf recent veroordeelden hebben met elkaar gemeen dat zij ieder op eigen wijze het gezag van de autoriteiten en vooral van de Chinese Communistische Partij ter discussie hebben gesteld. En dat is in de ogen van de staat en van de rechters een criminele daad. Of zoals een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken zei: „We hebben in China geen dissidenten, we hebben wel wetsovertreders.”

De hoogleraren Liu in Peking en Guo in Nanking kregen met elf en tien jaar de zwaarste straffen. „Niet onverwacht”, zegt professor Elizabeth Perry, een in Shanghai geboren sinoloog van Harvard Universiteit, „want zij zijn in de ogen van de gevestigde orde intellectuelen die de grondprincipes van de staat aantasten”.

In Charter 08, dat vernoemd is naar het Tsjechoslowaakse Charta ’77, pleit Liu voor de afschaffing van de eenpartijstaat, verkiezingen en een rechtsstaat. Guo in Nanking trachtte idealistische woorden om te zetten in concrete daden.

„Zolang in China volksprotesten tegen bepaalde personen of specifieke toestanden zijn gericht, is er niet zo veel aan de hand. Die sociale protesten worden soms zelfs door Peking gestimuleerd, maar als basisprincipes van partij en staat in het geding komen dan volgt een harde reactie heel snel”, aldus Perry, die daarover ook geschreven heeft in Popular Protest in China.

Zij denkt bovendien dat wetenschappers, zoals Liu en Guo, en mensenrechtenjuristen zoals Hu Jia bestraft worden, omdat zij intellectuelen zijn. „De Chinese leiders kennen hun eigen revolutionaire geschiedenis. Zij weten hoe riskant coalities van intellectuelen met boeren en arbeiders kunnen zijn. Op die manier zijn zij zelf aan de macht gekomen.”

Of er sprake is van een trendmatige verzwaring van de strafmaat, is haar nog niet duidelijk. Er zijn in het verleden tal van voorbeelden van dissidenten die lang de gevangenis of de arbeidskampen in gingen.

Vorig jaar werden arrestaties en veroordelingen van advocaten en activisten verklaard met het argument dat 2009 een jaar was met tal van politiek gevoelige momenten, zoals de viering van de 60-ste verjaardag van de Volksrepubliek en de 20-ste herdenking van Tiananmen 1989.

„De harde aanpak staat los van gevoelige evenementen. Het heeft er mee te maken dat de leiders en overheidsfunctionarissen zich altijd onzeker en onveilig voelen’’, zei de advocaat van Tan Zuoren donderdag in Chengdu.

Deze jurist, Pi Zhiqiang, werd overigens bij het gerechtsgebouw in Chengdu donderdag hard aangepakt door de politie. Een lot dat hij deelde met journalisten uit Hongkong, de enige Chinese stad met een vrije pers.

Met economische ontwikkelingen zijn de persoonlijke vrijheden en de welvaart gegroeid, maar wat politieke hervormingen betreft staat China stil, betoogt Pi. „Er is geen link tussen economische groei en vrijheid. Vrijheid moet afgedwongen worden”, zei hij volgens The South China Morning Post. En ook dat zijn net zulke riskante teksten als die van kunstenaar Ai Wei Wei.