Kinderen krijgen schiet er vaak bij in

Nederlanders zijn zelden bewust kinderloos; bij de meesten gebeurt dat terloops.

Renske Keizer promoveert vandaag op haar studie naar kinderloosheid in Nederland.

Eén op de vijf Nederlanders die werd geboren in de jaren ’70 en ’80 krijgt nooit kinderen. Foto Evelyne Jacq Europa, Nederland, Nieuwegein, 15-03-2006. Sint Antoniusziekenhuis Alantnatal, Een joint venture tussen het ziekenhuis en de geboortekliniek voor zorg op maat. Aparte ingang, eenpersoonskamers op de verloskunde afdeling, verloskundigen, aparte balie voor afspraken. Zorg, zorg verzekering, geboorte, zwanger, zwangerschap, buik, onderzoek, echo, baby, moeder en kind. geboortekaartjes op de afdeling. Foto Evelyne Jacq
Eén op de vijf Nederlanders die werd geboren in de jaren ’70 en ’80 krijgt nooit kinderen. Foto Evelyne Jacq Europa, Nederland, Nieuwegein, 15-03-2006. Sint Antoniusziekenhuis Alantnatal, Een joint venture tussen het ziekenhuis en de geboortekliniek voor zorg op maat. Aparte ingang, eenpersoonskamers op de verloskunde afdeling, verloskundigen, aparte balie voor afspraken. Zorg, zorg verzekering, geboorte, zwanger, zwangerschap, buik, onderzoek, echo, baby, moeder en kind. geboortekaartjes op de afdeling. Foto Evelyne Jacq Evelyne Jacq

Mensen kiezen zelden bewust voor kinderloosheid; meestal overkomt het hun. Vrouwen zonder kinderen zijn niet minder begaan met familie dan moeders. En kinderloze mannen zijn gelukkiger dan vaders. Het zijn verrassende conclusies van demograaf Renske Keizer. Vandaag promoveert ze in Utrecht. Voor haar studie van kinderloosheid in Nederland putte ze uit een grootschalig onderzoek naar familiebanden, de Netherlands Kinship Panel Study.

Eén op de vijf Nederlanders die zijn geboren in de jaren zeventig en tachtig zal nooit kinderen krijgen. Kinderloosheid neemt al toe sinds de jaren zestig. Intussen is de kinderloze Nederlander veranderd. Renske Keizer: „Meer vrouwen werken en krijgen geen kinderen omdat het moeilijk is om baan en moederschap te combineren. Ook zijn relaties fragieler geworden. Mensen die een aantal kortstondige relaties hebben gehad zijn kinderloos gebleven, omdat ze niet lang genoeg samen waren. ”

Er wordt, vindt Keizer, een te scherp onderscheid gemaakt tussen vrijwillige en onvrijwillige kinderloosheid. Maar 10 procent van de kinderloze Nederlanders besloot al heel jong geen kinderen te krijgen en hield vast aan dat besluit. Ook het percentage kinderlozen als gevolg van onvruchtbaarheid ligt rond de 10 procent. Tussen die twee uitersten ligt een groot, grijs gebied van mensen die kinderloos zijn gebleven door omstandigheden en als onbedoeld gevolg van hun eigen gedrag.

Keizer: „Gebeurtenissen die je zijn overkomen (zoals werkloosheid) of dingen waar je wel voor gekozen hebt (zoals gaan werken) blijken consequenties te hebben. Een intensieve baan of een bepaalde levensstijl die je je eigen hebt gemaakt kunnen lastig te combineren zijn met kinderen. Zo groei je als het ware in je kinderloze bestaan. Sommige mensen maken nooit de keuze om geen kinderen te krijgen, het sluipt erin.”

Er wordt wel gezegd dat mensen zonder kinderen individualisten zijn. Keizer: „Als je aan kinderloze vrouwen vraagt hoe mensen zich dienen te gedragen tegenover familie, zijn ze minder geneigd anderen iets voor te schrijven dan moeders. Maar als je vraagt wat ze zelf doen voor hun familie, dan blijken er geen verschillen te bestaan tussen kinderloze vrouwen en moeders. Kinderloze vrouwen zijn individualistisch, niet zelfzuchtig.”

Bij mannen ligt dit anders. Vaders zijn meer betrokken bij familie dan kinderloze mannen. „Het hebben van kinderen wakkert bij mannen familiegevoelens aan. Kinderen verbinden je met je familie. Grootouders komen op bezoek voor de kleinkinderen en die zie je als vader dan ook vaker.”

Bewust kinderloze vrouwen zijn succesvol, hebben een hoge opleiding en een groot sociaal netwerk. Maar mannen? Keizer: „Kinderloze mannen zijn vaak laagopgeleid. Ze hebben evenveel contact met familieleden als kinderloze vrouwen, maar wat minder met de samenleving. Ze verdienen minder dan vaders. Waarom? Mannen met een hoge opleiding en een goeie baan worden eerder vader, want vrouwen zoeken partners die zekerheid bieden. Vaderschap motiveert mannen ook om een extra inspanning te leveren voor de toekomst van hun kinderen.”

Toch zijn kinderloze mannen iets gelukkiger dan vaders. „Ze werken minder uren en hebben meer tijd om dingen te doen waar ze zelf voor kiezen. Vaders vinden dat ze voor de kinderen veel opofferen: tijd voor zichzelf en tijd samen met de partner. Mannen moeten tegenwoordig veel verschillende rollen vervullen: ze moeten een goede partner zijn, en een leuke vader. En ze moeten veel sociale contacten hebben. Dat zorgt voor stress en lagere waardes voor welbevinden. Geluk, kun je zeggen. Maar als de kinderen zijn uitgevlogen, zijn vaders net zo gelukkig als kinderloze mannen.”

Voor vrouwen ligt het iets anders. „Kinderen geven hun meer levensvoldoening. Maar het combineren van rollen zorgt voor veel stress. In recent onderzoek vallen verschillen in welbevinden dan ook niet meer altijd uit in het voordeel van de moeders.”