Ook chimpansees adopteren kinderen

In een chimpanseekolonie in Ivoorkust is adoptie een niet ongewoon verschijnsel.

De apen hebben daar geleerd voor elkaar te zorgen, denken onderzoekers.

Een chimpanseejong ‘knuffelt’ met zijn moeder. Foto Reuters A young chimpanzee grabs onto its mother inside their cage at Buenos Aires' Zoo December 8, 2009. REUTERS/Marcos Brindicci (ARGENTINA ANIMALS ENVIRONMENT SOCIETY)
Een chimpanseejong ‘knuffelt’ met zijn moeder. Foto Reuters A young chimpanzee grabs onto its mother inside their cage at Buenos Aires' Zoo December 8, 2009. REUTERS/Marcos Brindicci (ARGENTINA ANIMALS ENVIRONMENT SOCIETY) REUTERS

Chimpansees adopteren verweesde jongen die geen familie van hen zijn. Dit betekent dat chimpansees in het wild in staat zijn tot ingrijpende hulp aan anderen, zonder dat daarbij duidelijk is wat hun eigen voordeel is.

De afgelopen 27 jaar hebben biologen in het Taï-woud van Ivoorkust 18 duidelijke gevallen van adoptie van jonge verweesde chimpansees geconstateerd. Hun moeder, die bij chimps als enige voor de jongen zorgt, was dood. Andere groepsleden adopteerden de wezen. Meestal waren de stiefouders geen familie; de helft van de stiefouders waren mannetjes.

De adoptie geschiedde soms al als de wees tien dagen oud was, anderen werden op hun zesde geadopteerd. De adopties duurden maanden tot jaren. Normaal kijken chimpanseemannetjes amper om naar jonkies, maar in deze bijzondere gevallen was dat beslist anders, zo schrijven vier primatologen onder leiding van Christoph Boesch in het onlinewetenschapstijdschrift PLoS One .

De meeste adoptiekinderen werden beter van de adoptie. Verlies van de moeder voor het vijfde jaar is anders vrijwel altijd fataal.

Boesch hanteerde als definitie van adoptie dat de adoptieouder op zijn minst op het kind moest wachten tijdens reizen, voedsel deelde en het kind beschermde bij conflicten. Sommige mannetjes gingen heel ver in hun zorg, zoals de chimpman Porthos die zijn ‘dochter’ eindeloos ronddroeg totdat hij na anderhalf jaar stierf aan miltvuur.

Een andere chimpman deelde iedere nacht zijn nest met zijn adoptiefkind, en hij deelde ook bijna al zijn coulanoten.

De grote vraag is: waarom doen deze chimpmannen en -vrouwen dit? Het kost hen vaak jarenlang moeite.

Altruïsme ten aanzien van verwanten is biologisch goed te verklaren: je helpt je eigen genen vooruit. Maar dat gaat in de meeste gevallen niet op in het Taï-woud. Vier adoptieouders waren broer of zus van de wees, één was vader en van zeven was zeker dat het géén (naaste) familie was. Van de rest was de band onbekend.

Ook (de hoop op) wederkerigheid is een goede verklaring voor altruïsme, maar ook dat is hier moeilijk te zien. Misschien creëren de mannen een toekomstige bondgenoot, maar evenveel jongens- als meisjeswezen worden geadopteerd, dus erg aannemelijk lijkt die verklaring niet.

Boesch zoekt de verklaring in de omgeving waarin de chimpansees in het Taï-woud leven. Volgens Boesch is altruïsme niet aangeboren. Door het grote aantal luipaarden is de sterfte bij de chimps hoog. Dat heeft een cultuur veroorzaakt waarin de chimps gewonde soortgenoten verzorgen, en samen de groep verdedigen tegen aanvallen. Die zorg heeft zich veralgemeniseerd naar andere sociale contexten, aldus Boesch. Voor zover bekend vinden in andere chimpgroepen in Afrika minder adopties plaats. Anders gezegd: de Taï-chimpansee adopteert gemakkelijk omdat hij leeft in een cultuur van onderlinge hulp. Boesch heeft geen aanwijzing gevonden dat de apen kinderen adopteren om een goede reputatie te krijgen bij andere chimps.

In gevangenschap is het in experimenten vaak niet eenvoudig om altruïstisch gedrag op te roepen bij chimpansees. Maar, zo merkt Boesch op, daar is iedereen goed gevoed en het welzijn van de ander eigenlijk nooit serieus in gevaar. In Taï is dat wel anders.

De publicatie over de adoptie staat op www.plosone.org