Staken, hoe doe je dat?

Gisteren werd er gestaakt bij Akzo en bij DSM.

Het belooft een onrustig cao-seizoen te gaan worden. De crisis speelt een sleutelrol bij de meeste cao-conflicten.

Werknemers van AkzoNobel schrijven zich in als staker in een café in Arnhem. De vakbonden hielden gisteren een 24-uursstaking bij het verf- en chemiebedrijf. Foto Flip Franssen Nederland, Arnhem, 26-1-2010 Werknemers van AKZO schrijven zich in als staker in een zaaltje van cafe Metropole in Arnhem. Foto Flip Franssen
Werknemers van AkzoNobel schrijven zich in als staker in een café in Arnhem. De vakbonden hielden gisteren een 24-uursstaking bij het verf- en chemiebedrijf. Foto Flip Franssen Nederland, Arnhem, 26-1-2010 Werknemers van AKZO schrijven zich in als staker in een zaaltje van cafe Metropole in Arnhem. Foto Flip Franssen

Met wollen mutsen diep over de oren getrokken – de gevoelstemperatuur in Arnhem: min 15 graden – lopen ze aarzelend café Metropole binnen. „Is hier de Akzo-staking?” Vakbondsbestuurder Ron Vos van FNV Bondgenoten leidt ze naar een zaaltje boven het café, waar de stakers zich registreren om aanspraak te maken op loon uit de stakingskas van de vakbonden. Rond 9 uur zit de ruimte vol met tientallen medewerkers van AkzoNobel.

Het zijn geen geroutineerde stakers. De laatste landelijke staking bij AkzoNobel was in 1986. Het voelt dan ook „een beetje onwennig” voor researchassistent André Koolaard, die al 22 jaar bij Akzo werkt. „Het was niet gemakkelijk om vanochtend niet naar m’n werk te gaan. Maar ik doe het toch. Er moeten straks veel oudere collega’s vertrekken en ik vind het belangrijk dat er goede vertrekregelingen komen.”

De staking is de eerste in een reeks 24-uursstakingen bij het chemieconcern. Gisteren legde ook een deel van het personeel in Amersfoort het werk neer en donderdag volgen de productielocaties in Sassenheim (verf) en Rotterdam (chemie). Als de directie van AkzoNobel dan nog niet over de brug komt, volgen meer stakingen, op verschillende locaties. „Dan gaat er elke dinsdag en donderdag ergens een locatie plat”, zegt Vos.

De acties bij AkzoNobel vormen de aftrap van wat een onstuimig cao-seizoen lijkt te worden. Bij verschillende bedrijven en sectoren lopen de onderhandelingen over arbeidsvoorwaarden en loonsverhogingen moeizaam. Zo bereiden ambtenaren van gemeentes, waterschappen en provincies na maanden vruchteloos overleg landelijke acties voor – te beginnen op 3 februari – en leggen schoonmakers later deze week het werk neer om betere arbeidsomstandigheden en een loonsverhoging van 3 procent af te dwingen.

En terwijl de stakers bij AkzoNobel zich warmden aan een kopje koffie en een broodje (Vos: „We voelden er niks voor om bij de poort van het bedrijf te gaan blauwbekken”), trotseerden ruim duizend werknemers van chemieconcern DSM in Geleen gisteren de kou om mee te doen aan de zogeheten ‘poortactie’ voor meer loon. Zij zijn boos op de directie, die weigert de lonen met 2 procent te verhogen wegens de crisis.

De crisis speelt een sleutelrol bij vrijwel alle cao-conflicten. Volgens de vakbonden wordt de crisis door veel bedrijven misbruikt om de lonen niet te verhogen of om een reorganisatie door te drukken.

Werkgevers bij de overheid zien zich genoodzaakt om de lonen te bevriezen met het oog op de aangekondigde miljardenbezuinigingen, werkgevers in industrie, chemie en metaal wijzen op hun dalende omzetten en zeggen dat ze zich geen loonsverhogingen kunnen veroorloven.

Bij AkzoNobel gaat het de bonden niet in eerste instantie om het geld. „We zijn de cao-onderhandelingen een jaar geleden gestart met een looneis van 3,5 procent”, zegt Vos. „Die hebben we stukje bij beetje verlaagd naar 1 procent. Daar zit de pijn niet, die zit in de ouderenregelingen en het sociaal plan.” Kern van de zaak is een regeling waarbij boventallige werknemers door het bedrijf aan ander werk moeten worden geholpen. Er verdwijnen op korte termijn 160 arbeidsplaatsen op de kantoren in Arnhem en Amsterdam en werknemers vrezen voor meer banenverlies. De bonden willen een baangarantie van AkzoNobel, het bedrijf wil die niet geven.

Tot maandagavond laat werd er onderhandeld om een staking te voorkomen. Volgens directeur Gert van den Berg van Akzo Nederland heeft zijn bedrijf daarbij voorstellen gedaan „die ruimschoots beter zijn dan gemiddeld”. Maar volgens vakbondsman Vos was het voorstel te onduidelijk om de staking af te blazen.

Ook nu nog praat een team van onderhandelaars onder leiding van Van den Berg met de bonden om de staking van donderdag (pijnlijker voor het bedrijf dan de staking van vandaag, omdat het dan om productielocaties gaat) te voorkomen. „We doen er alles aan om een tweede staking te voorkomen”, zegt Van den Berg op het kantoor in Arnhem. „Stakingen kennen alleen maar verliezers, het drijft een wig tussen mensen.”

Een halve kilometer verderop, boven café Metropole, zit de stemming er – ondanks de onwennigheid – goed in. Een groepje collega’s van de technologische afdeling, alle vier ingenieur, is verrast door de hoge opkomst. „Zie deze actie maar als het alarm op een wekker”, zegt een van hen. „De eerste keer druk je het misschien uit, maar de tweede keer spring je uit bed. De directie is gewaarschuwd. Die laat het echt niet zover komen dat de productie in Sassenheim en Rotterdam gevaar loopt.”