Opinie

    • Paul Luttikhuis

Na climategate nu dus glaciergate

Opname door de NASA-satelliet Earth Observing-1 (EO-1) van de Ganges met de Advanced Land Imager (ALI)Opname door de NASA-satelliet Earth Observing-1 (EO-1) van de Ganges met de Advanced Land Imager (ALI)

Eerst had je climategate, en nu heb je glaciergate. Eerst hadden klimaatwetenschappers geknoeid met de temperatuurgrafieken en nu hebben ze ook nog eens gelogen over het smelten van de gletsjers in de Himalaya. De leugen – dat de kans groot is dat die gletsjers voor 2035 zullen verdwijnen – is rechtstreeks in de IPCC-rapporten terechtgekomen.

Nu critici van het klimaatonderzoek deze fout in het IPCC-rapport als een soort misdaad beschrijven, ongeveer zoals hierboven, valt het niet mee om nog enige nuance aan te brengen. Laat ik het toch proberen.

Om te beginnen. Het is een ernstige fout (lees hier, hier en hier berichten). Het IPCC, het VN-panel van klimaatwetenschappers, staat zich erop voor heel precies te werken, mede dank zij het volgens sommigen beruchte systeem van peer reviews. Als blijkt dat dit systeem heeft gefaald, kan dat de geloofwaardigheid van de organisatie aantasten. En geloofwaardigheid is de basis van het IPCC.

Daar komt bij dat de chef van het panel, Rajendra Pachauri, totaal verkeerd reageerde toen hij op de fout werd gewezen. De Indiase minister van Milieu, Jairam Ramesh, zei in afgelopen november dat het IPCC overdreef over de snelheid waarmee de gletsjers verdwenen. Hij deed dat op basis van een discussion-paper van de Indiase wetenschapper V.K. Raina, die de bestaande cijfers op een rij had gezet.

Terugtrekking van de gletsjers in de Himalaya (volgens Raina)Terugtrekking van de gletsjers in de Himalaya (volgens Raina)

Dat rapport verscheen op een uiterst gevoelig moment. De klimaattop in Kopenhagen stond op het punt van beginnen en de wetenschap lag toch al onder vuur door het uitlekken van een grote hoeveelheid e-mails, die blijk zouden geven van vriendjespolitiek en zelfs gesjoemel met data.

‘Voodoo wetenschap’, noemde Pachauri het Indiase rapport, gebaseerd op broddelwerk dat ook niet door anderen was beoordeeld en zeker niet was geschreven door een vooraanstaand wetenschapper. Maar wat blijkt? De kritiek van Pachauri is eerder van toepassing op wat het IPCC heeft geschreven, dan op de bundeling van cijfers in het Indiase rapport.

Het IPCC gebruikte, zo blijkt achteraf, een rapport van het Wereldnatuurfonds (dat hoe degelijk misschien ook, nooit kan dienen als basis voor uitspraken van het IPCC) , dat zich voor die datum van 2035 weer baseerde op een interview van een wetenschapper in het tijdschrift New Scientist, naar aanleiding van diens rapport. Daar is dus zeker geen peer review aan te pas gekomen. Het WNF heeft zijn fout inmiddels erkend.

Wat het extra pijnlijk maakt is dat binnen het IPCC al eerder is gewaarschuwd dat dit onmogelijk kan kloppen. Zoveel ijs kan zelfs in de ergste scenario’s van het IPCC onmogelijk binnen een paar decennia allemaal wegsmelten. De Oostenrijkse glacioloog Georg Kaser van de universiteit van Innsbruck had voor het IPCC-rapport naar de drukker ging gewezen opde fout. Maar het leidde niet tot een aanpassing of controle.

Toch moet de blunder van het IPCC ook weer niet worden overdreven. Het gaat om werkgroep II van het klimaatpanel, en niet de meest belangrijke werkgroep I. Het rapport waarin de fout staat is een (regionale) bundeling van onderzoeken naar mogelijke sociale en economische implicaties van klimaatverandering.

In het belangrijkste rapport, The physical science basis, staat slechts: glaciers in the Asian high mountains have generally shrunk at varying rates. Ook in het synthese-rapport en de samenvatting voor beleidsmakers komt de dramatische conclusie over de gletsjers niet voor.

De verontschuldiging van het IPCC kwam dan ook te laat, relativeert bovendien de fout, maar klopt inhoudelijk wel. Ook de klokkenluider, klimatoloog Graham Cogley van de Trent University in Canada, spreekt weliswaar van een grote blunder, maar benadrukt dat het gaat om ongeveer 300 woorden van in totaal 2.500 pagina’s tekst. ‘Het is de enige fout die in de rapporten is ontdekt in twee tot drie jaar sinds het vierde assessment van de IPCC is gepubliceerd. Dus ik denk niet dat het gezien hoeft te worden als schadelijk voor geloofwaardigheid van het proces als geheel.’

Volgens vice-voorzitter Jean-Pascal van Ypersele van het IPCC zal ongetwijfeld geprobeerd worden om het IPCC te beschadigen ‘Maar als we de fouten kunnen traceren, verklaren en herstellen, kan het de geloofwaardigheid van het IPCC versterken en laten zien dat we leren van onze fouten.’ De wens lijkt mij hier de vader van de gedachte.

Ook in Nederland hebben politici zich intussen in het debat gemengd. Diederik Samson, PvdA-parlementariër, vindt dat de manier waarop Pachari heeft gereageerd voor hem aanleiding zou moeten zijn om op te stappen. Minsiter van Milieu Jacqueline Cramer wil zo ver nog niet gaan, maar eist wel een onderzoek naar de affaire. In een brief aan de Tweede Kamer schrijft ze:

Ik vind het verontrustend dat deze fouten zijn gemaakt. IPCC zal dit geschonden vertrouwen moeten herstellen. Ik zal het IPCC per brief verzoeken de werkwijze van IPCC tegen het licht te houden. Ten eerste moet worden nagegaan of er nog meer wetenschappelijke commentaren niet volgens de geldende procedures zijn verwerkt. Ten tweede moet zorgvuldig worden bekeken of, en zo ja hoe, de procedures kunnen worden verbeterd en hoe kan worden zeker gesteld dat deze ook daadwerkelijk worden gevolgd. Deze voorstellen zouden tijdens de eerstvolgende vergadering door de landen die lid zijn van het IPCC moeten worden goedgekeurd.

Paul Luttikhuis
Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.

    • Paul Luttikhuis