Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Wereld draait nu om Rijk van het Midden

China maakte in 2009 de Grote Sprong Naar Buiten. Het land is locomotief van de wereldeconomie, mengt zich assertief in internationale fora en ontwikkelt zich tot een militaire macht.

Arbeiders werken aan het Afrika-paviljoen voor Wereld Expo in Shanghai in 2010. Foto Reuters A labourer works at the construction site of Africa pavilion at the 2010 World Expo site in Shanghai, November 3, 2009. The fourth ministerial meeting of the Forum on China-Africa Cooperation (FOCAC) will be held in the Egyptian resort of Sharm el-Sheikh from November 8 to 9. Chinese Premier Wen Jiabao, Egyptian President Hosni Mubarak, and leaders from other African countries will attend the opening ceremony, Xinhua News Agency reported. Picture taken November 3, 2009. REUTERS/China Daily (CHINA BUSINESS SOCIETY POLITICS EMPLOYMENT) CHINA OUT. NO COMMERCIAL OR EDITORIAL SALES IN CHINA
Arbeiders werken aan het Afrika-paviljoen voor Wereld Expo in Shanghai in 2010. Foto Reuters A labourer works at the construction site of Africa pavilion at the 2010 World Expo site in Shanghai, November 3, 2009. The fourth ministerial meeting of the Forum on China-Africa Cooperation (FOCAC) will be held in the Egyptian resort of Sharm el-Sheikh from November 8 to 9. Chinese Premier Wen Jiabao, Egyptian President Hosni Mubarak, and leaders from other African countries will attend the opening ceremony, Xinhua News Agency reported. Picture taken November 3, 2009. REUTERS/China Daily (CHINA BUSINESS SOCIETY POLITICS EMPLOYMENT) CHINA OUT. NO COMMERCIAL OR EDITORIAL SALES IN CHINA REUTERS

De trossen van vier nieuwe gas- en olietankers voor de routes naar Nigeria en Angola waren amper losgegooid, of de poorten van de 143 jaar oude Jiangnian Shipyards gingen een winter geleden dicht.

In straf Chinees tempo werden dokken, kranen en 20.000 man personeel verplaatst naar het het Changxing-eiland, een vogelreservaat in de monding van de rivier de Yangtze, waar de nieuwe werf komende week in bedrijf wordt gesteld.

Het management is nog volop op zoek naar zeer ervaren elektriciens, blijkt uit de borden op de arbeidsbureaus in Shanghai. Toegang tot het complex is streng verboden, want de werf is militair terrein geworden.

„Niemand komt daar binnen, wij ook niet, want daar zullen in 2010 de eerste Chinese vliegdekschepen gebouwd worden. Die zijn nodig om niet alleen onze territoriale grenzen, maar ook de nieuwe grenzen van onze nationale belangen te verdedigen”, zegt luchtmachtkolonel Dai Xu in een tv-studio in Shanghai.

Dai is een van de populairste militaire ‘tv-journalisten’ in China en schrijft havikachtige columns in Global Times en het Dagblad voor het Leger. „De modernisering van het leger wordt de komende jaren in de hoogste versnelling gezet. We kunnen nu nog niet hoog en niet erg ver vliegen. Als Amerika een adelaar is dan zijn wij pinguïns”, legt de officier/presentator uit.

Om daar parmantig en plechtstatig aan toe te voegen: „Wij moeten ons snel aanpassen aan de nieuwe historische omstandigheden. Er zit tempo in die ontwikkelingen.” Daar was de hele wereld in 2009 getuige van.

De Chinese sinoloog Willy Lam, verbonden aan de Chinese Universiteit van Hongkong, mag ook graag stevig formuleren. „China voert een wereldwijde putsch uit. 2009 gaat de geschiedenis als het jaar van de doorbraak van China op het wereldtoneel. Dit was het jaar van de Grote Sprong Naar Buiten. Daar horen nieuwe schepen, onderzeeërs en vliegtuigen bij”, zegt Lam vanuit zijn woonplaats.

In een adem voegt hij daaraan toe: „We zien nu de patronen die het komende decennium gaan bepalen. De Chinese leiders worden assertiever en gaan controverses met de VS en de belangrijke Europese landen niet langer uit de weg. De feiten spreken voor zich.”

De ongeautoriseerde biograaf van president Hu Jintao doelt op de dagelijkse stroom nieuws uit en over het Land van het Midden. Een selectie: China is de locomotief van de wereldeconomie geworden en zal in 2010 de positie van Japan als tweede economie van de wereld overnemen. De investeringen in grondstoffenrijke landen in Afrika, Latijns-Amerika en het Midden-Oosten zullen verder uitdijen. Westerse verwijten dat China neokolonialisme bedrijft, maken geen enkele indruk.

Niet alleen in materiële zin investeerden Chinese staatsbedrijven in ontwikkelingslanden, maar ook in politiek en militair opzicht. China is de politieke leider geworden van ontwikkelingslanden, zelfs India stelt zich volgzamer op. De G8 verloor daardoor in 2009 het laatste restje relevantie en verdampte als het ware in de G20, waardoor China (en India en Brazilië) aan invloed wonnen. China’s rol in het IMF en de Wereldbank wordt uitgebreid. In de Verenigde Naties is China voor het beteugelen van de nucleaire ambities van Noord-Korea en Iran een onmisbare partner geworden.

De VS – in Chinese ogen vernederd door de crisis en verzwakt door de oorlogen in Irak en Afghanistan – praten nauwelijks meer over de Chinese omgang met mensenrechten. De gemarginaliseerde dalai lama wacht nog steeds op een invitatie van het Witte Huis. China is de belangrijkste geldschieter van de VS geworden.

„We kunnen ons niet meer de luxe permitteren om slechte relaties te hebben met China”, zei een van Obama’s adviseurs onlangs in het Congres ter verdediging van de nieuwe president, die tijdens zijn bezoek aan Peking zou zijn „ingepakt” door een Chinees charmeoffensief.

„We waren getuige van een zelfbewust China”, constateerde de Duitse kanselier Merkel na afloop van de klimaattop in Kopenhagen die – en dat was geheel volgens de Chinese verwachting – geen bindend verdrag opleverde. Een dergelijk verdrag komt er ook in 2010 niet als het aan China, India en de VS ligt.

Professor Lam ziet de opmars van China dan ook als een „bedreiging”. In een digitaal boekje, dat door de Washingtonse denktank The Jamestown Foundation is gepubliceerd, schetst hij spanningen en conflicten in Oost-Azië, Afrika en het Midden-Oosten over territoria, grenzen en grondstoffenbronnen. Vooral is hij ongerust over de havikachtige opstelling van Chinese generaals en admiraals, die luchtmacht en marine zodanig willen moderniseren dat het Volksleger overal ter wereld inzetbaar wordt.

Luchtmachtkolonel Dai Xu, de militaire commentator, vindt dat Lam de feiten verdraait: „Het is China dat moet vrezen voor een Amerikaanse omsingeling. Wij moeten voorbereid zijn op het moment dat onze aanvoerlijnen van grondstoffen worden geblokkeerd door het Westen.”

President Hu Jintao en premier Wen Jiabao zullen dit soort geharnaste taal nooit gebruiken, maar nationalisten als Dai Xu worden niet ontmoedigd. Steekwoorden in de speeches van de president, die de buitenlandse politiek bepaalt, en de premier, die voor de uitvoering zorgt, zijn „vreedzame, internationale ontwikkeling”’, „internationale harmonie en non-interventie in andere landen”.

Professor Zhao Xingshu, directeur van het Instituut voor Amerikaanse Studies in Peking, voert de discussie over de Chinese dreiging terug op Amerikaanse en Europese angst voor verlies aan macht. „We zien het nu ook weer in Kopenhagen, de wereldorde is aan het veranderen, de verhoudingen verschuiven naar een multipolaire wereld. China heeft zich de afgelopen tien jaar ontwikkeld van relatief zwak naar relatief sterk. Dat gaat de komende tien jaar door. De Chinese impact zal overal gevoeld worden en daarmee ook de angst voor China. Jammer en ten onrechte, want ik zou als wereldburger veel ongeruster zijn als China een instabiel, arm en chaotisch land zou zijn”, zegt Zhao.

Hij legt uit dat in China de overtuiging dat de wereld om het Land van het Midden draait diep geworteld is. Zhao: „Maar als onze belangen samenvallen met die van anderen zijn wij zeker in staat internationale verantwoordelijkheid te dragen.”

Als voorbeeld noemt hij de Chinese opstelling in het klimaatdebat. Aan de ene kant verzet China zich tegen nieuwe verdragen, maar tegelijkertijd worden in China zelf grote investeringen gedaan in schone energiewinning en is het milieubewustzijn enorm toegenomen.

Of de bouw van nog meer Confucius-instituten en nog meer Engelstalige propaganda het antwoord is, en of China werkelijk een internationale „stakeholder” wil zijn, betwijfelen professor Lam en vele andere, vooral Amerikaanse China-watchers. Chinese belangen gaan onder alle omstandigheden voor en staan gelijk aan de belangen van de Chinese Communistische Partij, die niet van plan is de weg van hun Oost-Europese en Sovjetkameraden te volgen.

Onder de huidige president en partijleider Hu Jintao heeft de Chinese Communistische Partij geen enkele politieke hervorming doorgevoerd en worden alle kaarten op economische groei gezet. Niets wijst erop dat zijn potentiële opvolger Xi Jinping in 2012 een andere weg zal inslaan.

De economische ontwikkeling heeft topprioriteit, de politieke hervormingen zijn uitgesteld naar de tweede helft van de eeuw. Dissidenten, protesterende burgers, actieve sociale advocaten, vrijdenkende internetters worden tegengewerkt, afgekocht of aangepakt, soms extreem hard.

Van hoogleraar Chinese literatuur Liu Xiabao, een van de drie schrijvers van het manifest Charter 08, waarin de democratisering van China wordt bepleit, is de waarschuwing dat China „zonder politieke hervormingen nooit een leidende rol in de wereld zal spelen, omdat er dan geen voorbeeldwerking van uitgaat.” Hij gaat nu voor elf jaar de gevangenis in.