Dit is een artikel uit het NRC-archief

Politie, recht en criminaliteit

Tot in Manila bang voor Ampatuan

Vader en zoon Ampatuan Ten eerste: aan alle lezers een gelukkig 2010 gewenst! Mijn goede voornemen is om dit weblog regelmatiger te updaten en om jullie beter op de hoogte te houden van interessante artikelen en rapporten die over dit deel van de wereld verschijnen. Vandaar nu een stukje over dit recente rapport van de

Vader en zoon Ampatuan
Vader en zoon Ampatuan

Ten eerste: aan alle lezers een gelukkig 2010 gewenst!

Mijn goede voornemen is om dit weblog regelmatiger te updaten en om jullie beter op de hoogte te houden van interessante artikelen en rapporten die over dit deel van de wereld verschijnen. Vandaar nu een stukje over dit recente rapport van de voortreffelijke International Crisis Group, over de massamoord in de Zuid-Filippijnen.

Net zoals de rest van de wereld schrok ik enorm toen ik in november hoorde over de moord op 57 mannen en vrouwen in Maguindanao, een provincie op het zuid-Filippijnse eiland Mindanao. Zij werden gedood door het privéleger van de lokale warlord en de facto gouverneur Andal Ampatuan Sr. Een groot deel was vrouw. En ruim twintig waren journalist, waarmee het de grootste slachting van journalisten op één moment in de geschiedenis is.

In september was ik zelf in dit gebied, om te schrijven over de al decennia durende burgeroorlog tussen afscheidingsbeweging MILF en het leger. (Hier en hier te lezen voor abonnees.) Ik maakte mij grote zorgen over Edwin Fernandez, de journalist die mij daar had geholpen en met wie ik een speciale band bleek te hebben (waarover in een volgende post meer). Gelukkig bleek hij tijdens het bloedbad in Manila te zijn.

De slachtoffers reden mee in een konvooi met familieleden van de lokale politicus Esmail ‘Toto’ Mangudadatu, die Ampatuan wilde uitdagen voor het gouverneurschap van de provincie. Zoals de Crisis Group schrijft, had hij er speciaal voor gekozen om zijn vrouwelijke familieleden zijn formele aanmelding als kandidaat te laten inleveren, omdat hij al vreesde voor Ampatuan en ervan uitging dat die vrouwen niets zou doen. Om dezelfde reden gingen advocaten en zo’n 30 journalisten mee.

Halverwege werd het konvooi (inclusief twee auto’s die toevallig langsreden) aangehouden door zo’n 100 man uit Ampatuan’s privéleger, onder wie 20 politiemannen. Zij dreven de politici en journalisten een half uur naar een afgelegen plek. Daar knalden ze iedereen neer. Vrouwen werden verkracht en hun genitaliën verminkt. Ze hadden al een graafmachine klaarstaan om de lichamen te begraven. In de haast begroeven ze ook drie auto’s.

De Crisis Group schrijft hoe deze Ampatuan-clan een belangrijke bondgenoot was van de impopulaire president Gloria Arroyo. Hij verzekerde dat Maguindanao voor haar zou stemmen (tijdens de huiszoeking vond men ook duizenden kiezer ID’s begraven op verschillenden plaatsen) en zijn privéleger vocht tegen de MILF.

Zij zorgde dat hij de absolute macht in de provincie kon uitoefenen. De overheid bewapende burgermilities die fungeerden als zijn privéleger. Hij blijkt te bezitten over de modernste wapens, van raketwerpers tot mortiergranaten. De politie, de rechtbank, het lokale leger: alles had hij in zijn zak.

Door alle aandacht in binnen- en buitenland kon Arroyo niets anders doen dan hem nu keihard aanpakken. Zij roep de noodtoestand uit in enkele provincies (iets wat zeer omstreden is in de Filippijnen, omdat het doet denken aan de Marcos-tijd) en rekende Ampatuan, zijn zoon (die de moordpartij zelf leidde) en honderden van zijn milities in.

Of zij echt voor lange tijd de gevangenis in zullen draaien, is volgens de Crisis Group onzeker. De angst voor de Ampatuan’s is groot. Na het bloedbad durfde in Maguindanao niemand de overlijdensaktes van de slachtoffers te tekenen en geen enkel bedrijf durfde een graafmachine leveren om de lichamen op te graven. En de angst reikt tot in Manila. De rechter die belast zou worden met de zaak trad terug, omdat hij zijn familie en staf niet in gevaar wilde brengen.