Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Cultuur

Lynch geeft angst alle ruimte

De David Lynch-expositie Dark Splendor lijkt nog het meest op een spookhuis. In het Max Ernst Museum in Brühl, bij Keulen.

Emily Scream #1, 2008, Epson Digigraphie
Emily Scream #1, 2008, Epson Digigraphie

Al sinds de speelfilm Eraserhead, waarmee hij in 1977 doorbrak, is de Amerikaan David Lynch (1946) er alles aan gelegen de toeschouwer angst aan te jagen. De verhaallijn is van ondergeschikt belang. De angsten die Lynch oproept, liggen niet in een verwikkeling, maar in de duistere krochten van psyche en onderbewustzijn. De films zijn een behuizing voor angst – vandaar ook de minutieuze decors en suggestieve camera-instellingen. Film is bij Lynch psychische ruimte.

Curator Werner Spies van het nog jonge Max Ernst Museum in Brühl (bij Keulen) heeft dat goed begrepen. Dark Splendor, de eerste grote tentoonstelling van Lynch’s beeldend werk sinds de overzichtstentoonstelling in de Parijse Fondation Cartier in 2007, heeft een vorm die aan een spookhuis herinnert. Meteen na de ingang loopt de bezoeker al verloren in een naar tekeningen van Lynch vervaardigde kamer, waarvan de proporties heel anders blijken te zijn dan toen je er voor stond.

Na deze desoriëntatie kan de reis langs honderden ‘digigraphieën’, foto’s, schilderijen, litho’s, en andere werken beginnen. Zij hebben gemeen dat ze niet op het eerste gezicht te interpreteren zijn en dat meestal dromen een belangrijke rol spelen. Naast sommige kunstwerken kan de bezoeker een knop indrukken – en reeds schallen bijpassende enge geluiden door de zaal.

Lynch heeft sinds zijn drie uur durende Inland Empire uit 2006 als regisseur geen grote speelfilm meer afgeleverd. Maar in het kleinere werk – zijn vele korte films op de website davidlynch.com, en op het gebied van de statische beeldende kunst – legt hij tomeloze energie aan de dag. Hier in Brühl, vertelt Lynch op de website van het museum, hangt maar een klein deel van zijn productie in de afgelopen twee jaar. Het meeste is naar galeries, voor de verkoop.

Bijna al het recente werk van Lynch kenmerkt zich door het mengen van technieken: een film is vaak én bewerkte zwartwit-film, én animatie én tekenfilm; de werken in lijst meestal én bewerkte foto, én grafiek, of zelfs sculptuur.

Een voorbeeld van dat laatste zijn de grote doeken die een verhaal vertellen, zoals het magistrale ‘Pete goes to his girlfriend’. Om haar te vermoorden, letwel: de toeschouwer kan met een druk op de knop het schot akoestisch oproepen, dat nog lang nagalmt, in de kamer op het schilderij waarin het drama zich afspeelt, en in het hoofd van de toeschouwer. Het statisch kunstwerk neemt hier filmische allures aan.

Maar ook de kleinere werken zijn vaak adembenemend: het spel met de rook in de serie ‘Light cigarette’ bijvoorbeeld. Vervaarlijker is roken zelden afgebeeld dan hier door Lynch, zelf toegewijd sigarettenroker. Bijna verstopt achterin hangt de prachtige serie ‘Distorted Nudes’, die ook al in Parijs te zien was – erotische foto’s uit de Victoriaanse tijd waaruit Lynch angstaanjagende seksuele demontages heeft vervaardigd. Een van de weinige bezwaren tegen deze expositie zou kunnen zijn, dat deze een beetje klein is uitgevallen. Maar je kunt tenslotte altijd nog een tweede keer rondlopen – de engste dromen zijn immers repeterende dromen.

David Lynch – Dark Splendor. Raum. Bilder. Klang. In het Max Ernst Museum in Brühl (Comesstrasse 42). Tot 21/3. Di-zo van 11 tot 18 u. Inl: maxernstmuseum.de

Vrijdag a.s. in het Cultureel Supplement: Arnon Grunberg over David Lynch’s ‘Interview project’.