Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Duurzaamheid

Klimaatcrisis? Lachen man!

Joris Luyendijk speelt met nieuwe journalistiek. Deze week valt bij hem een serendipiteus kwartje.

Mocht u nog nooit van het woord hebben gehoord en er evenmin naar op zoek zijn maar het wel goed kunnen gebruiken, dan is mijn introductie hier van het woord serendipiteit, zelf een voorbeeld van serendipiteit. Zo, dat was een doordenkertje en dus zeggen wij eerst maar eens welgemeend adieu tegen de lezers die inmiddels zijn doorgebladerd naar het lifestylegedeelte. Adieu!

Serendipiteit, oftewel bij toeval op iets waardevols stuiten terwijl je met iets anders bezig was. Uw correspondent overkwam het laatst in de voormalige kerk en poptempel Paradiso te Amsterdam. De situatie. Ik breek mij al maanden het hoofd waarom zoveel journalisten en opiniechefs lacherig doen over klimaatverandering, over de eindigheid van vitale grondstoffen als olie, gas, fosfor, uranium en koper, over de verzuring van de oceanen en de Russische roulette met onze ecosfeer.

Al tijden ook vraag ik mij af waarom wij niet in beweging komen terwijl in China jaarlijks meer ingenieurs afstuderen dan Nederland ingenieurs heeft. Straks gaan die Chinezen op de wereldmarkt voor minder salaris dezelfde diensten aanbieden als hun Nederlandse collega’s. Hoe kan dan nog één bedrijf in Nederland beginnen of blijven? Maar ook hierover: eerder lacherigheid dan onderbouwd alarm en doortimmerde analyses van kansen en bedreigingen, zwaktes en sterktes.

Is het verlamming? Commercieel cynisme? Denken opiniemakers als holbewoners – niet in staat tot plannen voor de lange toekomst? Wat ik bedoel is dat in de media op dit moment duurzaamheid wordt voorgesteld als optie, als één lifestylekeuze tussen velen: oh, jouw consumptie is zo ingericht dat de aarde niet naar de knoppen gaat, nou als dat jou gelukkig maakt dan zeg ik, goed voor jou, mijn hobby’s zijn gaming, yoga en Indonesisch koken.

De opinieredactie van deze krant pakte eerder dit jaar over twee pagina’s op de zaterdag uit met een ‘opiniestuk’ dat het groen ondernemerschap van TNT belachelijk maakte. Eindzin: „En nu wil ik het woord duurzaamheid niet meer horen.” Lachen man! Heb je die linkse milieufreaks weer mooi op de kast!

Wist u dat de Nederlandse bevolking qua kennisniveau over klimaatverandering ergens in de derde wereld bungelt? De Deens-Eritrese journaliste Kookie Habtegaber heeft uitgezocht dat in Ecuador en Oeganda meer mensen weten hoe het zit dan in ons land. Wij zitten op het niveau Liberia.

Serendipiteit. Uw correspondent was dus in de poptempel Paradiso om experts te interviewen over rampenbestrijding; waarom willen publiek en media na een ramp meteen een zondebok slachten (eerste vraag aan burgemeester op persconferentie: wanneer stapt u op?)? En waarom bereiden maar zo weinig burgers zich goed voor op een ramp?

Tal van verklaringen passeerden de revue, zoals dat heet, en een professor psychologie zei: Veel mensen leven in een onkwetsbaarheidsfantasie. Een ramp doorbreekt die fantasie maar door een zondebok te slachten wordt ie weer hersteld; die ramp kon gebeuren omdat de burgemeester niet oplette, burgemeester weg, dus kwetsbaarheid ook weer weg. Daarom stellen zo weinig mensen zich open voor voorlichting over rampen; ze kunnen zich niet tegelijk onkwetsbaar wanen en nadenken over wat te doen bij een overstroming met 15.000 doden.

Toen even later een fabrikant van noodpakketten vertelde dat journalisten hem bijna alleen lacherige vragen stellen („Is dat nou echt nodig?”), viel bij uw correspondent het serendipiteuze kwartje: misschien dat sommige Nederlandse journalisten en opiniechefs in net zo’n onkwetsbaarheidswaan leven, en daarom alleen lacherig of rellerig over duurzaamheid en milieu kunnen berichten? Want zolang ze het belachelijk maken, hoeven ze niet onder ogen te zien dat onze economie en ecologie onbegrijpelijk grote klappen kunnen gaan krijgen. We zijn kwetsbaar, en je daarin verdiepen kan je machteloos doen voelen. Ik moet soms even stoppen met het lezen van scenario’s omdat ik er zo bezorgd van word. Dan liever weglachen of wegwuiven, zoals rookverslaafden altijd beginnen over die ene kettingrokende kennis van tachtig.

We eindigen met optimisme. De zaterdagkrant van de Financiële Telegraaf ruimt voortaan twee pagina’s in voor de „voordelen en ontwikkelingen rond duurzaamheid, natuur, innovatie en wetenschap”. En dit komt uit de mond van bondskanselier Angela Merkel: „De jackpot in de wereld is nu de accu-ontwikkeling. Daarnaast zoeken chemici, natuurkundigen en dergelijke wetenschappers naar een autolak die als zonnecel functioneert. Dit zijn twee spannende onderzoeksgebieden waarom ik mij in de komende jaren zeer zal bekommeren.”

Op het moment dat je je goede nieuws bij De Telegraaf en de Duitsers vandaan moet halen, weet je: ik leef in interessante tijden.

Andere en eerdere afleveringen staan op nrc.nl/weekblad