Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Media

Een goed verhaal mag je best een beetje aandikken

Vier actrices spelen Annie M.G. Schmidt in de tv-serie over haar leven die morgen begint. „Ze rookte links, de sigaret in een hand die krom naar beneden hing.”

De drie Annies: in de tv-serie ‘Annie M.G.’ wordt de schrijfster in verschillende levensfases gespeeld door Malou Gorter (midden), Annemarie Prins (rechts) en Sanne Vogel (links). FOTO: Victor Arnolds
De drie Annies: in de tv-serie ‘Annie M.G.’ wordt de schrijfster in verschillende levensfases gespeeld door Malou Gorter (midden), Annemarie Prins (rechts) en Sanne Vogel (links). FOTO: Victor Arnolds

De opening is meteen al veelzeggend: een grote spiegeltent waarin diverse Zusters Klivia en allerlei Abeltjes rondzwieren, te midden van hele massa’s showdansers met veel veren. Om de beurt zingen de in gala uitgedoste Jeroen Willems en Pia Douwes fragmenten uit geliefde Annie M.G. Schmidt-liedjes – en daaromheen, aan de tafeltjes aan de rand van de speelvloer, zit de schrijfster zelf in vier verschillende gedaanten toe te kijken en aantekeningen te maken. Als klein meisje, als jonge vrouw, als vrouw van een jaar of veertig en als de oude dame die ten slotte de populairste oma van Nederland zou worden. Drie vrouwen hebben een sigaret tussen de vingers. Alleen het meisje niet.

Met die bonte beelden beginnen alle afleveringen van de bezienswaardige tv-serie Annie M.G. van NPS en VARA, die vanaf morgenavond zeven weken lang wordt uitgezonden: geen reguliere biografie van geboorte tot dood (1911-1995), maar een op de feiten gebaseerde fantasie over leven en werken van de vrouw aan wier oeuvre zelfs een eigen venster in de Canon van de Nederlandse Geschiedenis is gewijd. Herhaaldelijk springt de door Tamara Bos en Mieke de Jong geschreven vertelling heen en weer tussen haar levensfasen: het dikkige domineesdochtertje uit Zeeland (gespeeld door de zevenjarige Robin Brans), de in magnifiek zwart-wit vertoonde bibliotheekbediende in de jaren dertig en veertig (Sanne Vogel), de in weelderige technicolortinten badende successchrijfster en huismoeder (Maloe Gorter) en de veelvuldig gehuldigde, maar ook halfblinde weduwe uit haar laatste decennia (Annemarie Prins). Voor zo ver er één echte hoofdpersoon is, is dat die laatste – zij ziet zichzelf terug in haar vroegere verschijningsvormen en zij is bovendien degene die nog steeds haar man Dick van Duyn door het huis ziet scharrelen terwijl hij al jaren dood is. Met zijn commentaren op wat zij denkt en zegt, heeft die man de rol van haar geweten.

„Annejet van der Zijl heeft een ontzettend mooie biografie over Annie Schmidt geschreven,” zegt Tamara Bos, „maar in een tv-serie is het niet zo interessant bij het begin te beginnen. Heel essentieel voor de persoon van Annie vinden wij het feit dat ze er zelf geen moeite mee had haar min of meer autobiografische verhalen net iets mooier te maken dan het in werkelijkheid was. Een goed verhaal mag je best een beetje aandikken, vond ze. Wij vertellen het verhaal vanuit háár perspectief. En omdat we er ook liedjes in wilden, zang en dans, was de BBC-serie The Singing Detective zo’n beetje ons uitgangspunt”. In een later stadium, toen Dana Nechushtan als regisseur bij het project betrokken raakte, drong zich echter een ander voorbeeld op: de musicalfilm Moulin Rouge van Baz Luhrmann. „Dana koos voor groots en meeslepend”, aldus Tamara Bos. „En terecht; we wilden dat de serie opgetild zou worden uit de Hollandse huiselijkheid.”

Al in de eerste aflevering doen zich fraaie voorbeelden voor van de fantasieën die de hoofdpersoon als werkelijkheid ervaart. Eerst ziet de oude Annie, in de aula van de begraafplaats, hoe het deksel van de kist van haar man opengaat en hij met een grijns weer tevoorschijn komt – om tot in deel zeven niet meer te verdwijnen. Even later zit de jonge Annie op een zondagochtend dromerig naar buiten te kijken, naar de kerkgang van een groep in klederdracht gehulde Zeeuwen die opeens in een wuft showballet losbarsten op het nummer The Dutch don’t dance uit de musical Foxtrot.

Over het waarheidsgehalte is door de makers ook wel eens getwist, vertelt Tamara Bos. Zo denkt Annie Schmidt in deel zes haar zwaar depressieve man te verblijden door een prostituee mee naar huis te nemen. Dat is gebaseerd op wat de schrijfster ooit in een interview zei – dat ze in die moeilijke tijd zelfs bereid zou zijn geweest hem een prostituee te bezorgen. De scène waarin dat gebeurt („wij hebben die fantasie tot werkelijkheid gemaakt”), werd in het oorspronkelijke script gevolgd door een reactie van de „dode” Dick. „Hoe verzin je het”, lieten de scenaristen hem over het hoerenbezoek zeggen. „Ik ben blij dat je het niet gedaan hebt”. Maar de ontkenning is in de montage gesneuveld omdat die niet in te passen was in de verhaallijn. „Nu lijkt het dus alsof het echt is gebeurd”, constateert Bos.

Dana Nechushtan zegt dat ze Van der Zijls biografie opzettelijk niet vooraf heeft gelezen: „Het script was voor mij het uitgangspunt. Daarin las ik een heel mooi liefdesverhaal – en dat was voor mij de reden om deze serie te willen maken, ondanks het feit dat ik niet met Annie Schmidt ben opgegroeid. Ze was geen heldin voor mij. Wat ik wilde, was onze eigen Annie maken, los van de biografie, puur op basis van het script. Hoe ze werkelijk was, weet ik niet.”

Wel heeft de regisseur, samen met de actrices, naar archiefbeelden van de schrijfster gekeken: „Niet om Annie na te doen, maar om haar herkenbaar te maken voor de kijker. Met een beetje kromme rug, en de armen ook een beetje krom – geen warme vrouw die haar armen open hield. En ze rookte links; de sigaret in een hand die krom naar beneden hing.”

Het zevendelige Annie M.G. heeft bijna 4,5 miljoen euro gekost. Dana Nechushtan prijst de vrijheid die ze kreeg „om het verhaal te kunnen laten vliegen” en het budget waaraan ook de publieke Vlaamse zender Eén heeft bijgedragen: „Alles moet zo snel tegenwoordig. Maar je kunt aan deze serie afzien dat er geld was.”

‘Annie M.G.’ begint zondagavond op Ned. 2, 20.15u.