Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Milieu en natuur

Drie hagedissoorten verbleekten in dezelfde woestijn op eigen manier

Drie hagedissoorten die zich in een zandduingebied vestigden, kregen alle drie bleke nakomelingen. De lichte kleur ontstond door verschillende genmutaties. foto pnas
Drie hagedissoorten die zich in een zandduingebied vestigden, kregen alle drie bleke nakomelingen. De lichte kleur ontstond door verschillende genmutaties. foto pnas

Drie verschillende lichtgekleurde hagedissoorten die in zandduinen van New Mexico leven, danken hun lichte schutkleur aan drie verschillende genetische aanpassingen. Hun lichte kleur is in de evolutie driemaal ontstaan. De dieren laten zien dat een aanpassing aan de omgeving niet altijd door hetzelfde mechanisme hoeft te ontstaan (Proceedings of the National Academy of Sciences, early edition, 28 december).

Het verschijnsel dat verschillende soorten onder invloed van een gemeenschappelijk leefgebied dezelfde eigenschappen verwerven is hét voorbeeld van natuurlijke selectie onder invloed van de omgeving. Het heet convergente evolutie, in tegenstelling tot divergente evolutie, waarbij soorten in verschillende leefomgevingen (niches) verder van elkaar gaan verschillen.

Russische, Amerikaanse en Duitse onderzoekers bestudeerden de pigmentatie van de drie hagedissoorten: de haagleguaan (Sceloporus undulatus), de kleine gestreepte whiptail (Aspidoscelis inornata) en de gebleekte oorloze hagedis (Holbrookia maculata).

Toen ongeveer zesduizend jaar geleden het zandduingebied Chihuahuan desert ontstond, zijn daar dieren met een lichte huidskleur ontstaan. Die schutkleur beschermt hen tegen roofdieren.

De biologen vonden drie verschillende mutaties in het ene gen dat bij alledrie soorten verantwoordelijk is voor de huidskleur. Twee van de drie mutaties hadden tot gevolg dat het gen geen werkend eiwit meer maakt.

De derde genmutatie, bij H. maculata, is een geval apart: de functie van het gen verandert er niet door. De onderzoekers denken dat het gen is stilgelegd door mutaties in andere genen die het aflezen van het gen reguleren. De biologen zijn niet verbaasd dat functieverlies verschillende mechanismen kan hebben: iets kapot maken kan vaak op veel manieren. Jop de Vrieze