Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Decennium van de Revanche

Poeh poeh, nou nou. Dat was me het decennium wel. Begonnen met geitenneukers, geëindigd met geitenruimers en daartussen is alles wat in een crisis kon belanden in een crisis beland – van ons krediet tot ons klimaat, ja, zelfs onze normen en waarden. Gelukkig was daar – als een tovenaarsleerling uit een doosje – ene Jan Peter, die zei: „Fatsoen moet je doen!”, waarna hij in tien jaar bijna net zoveel kabinetten versleet als Ajax trainers.

Problemen werden benoemd, meningen geuit en mensen over één kam geschoren. Er zijn helden verschenen (Yes we can!); helden verdwenen (Jamai wie?); helden gestorven (‘We love you Michael!’) en helden vermoord (zo had Pim het zéker niet gewild). En wat deden we ’t liefst in onze vrije tijd?

Ik Iphone.

Jij Youtubed.

Wij Wii-en. Of zoiets.

Sociologen zijn nog op zoek naar een naam voor het decennium. De jaren ‘nul’ doet helaas te veel aan de tijd van kindeke Jezus denken en de noughties (Engels voor nullen) wil maar niet beklijven. Sommigen opperden The Oh Oh’s, want dat was – met al die instortende torens en omvallende banken – toch wel de kreet die de afgelopen tien jaar het vaakst in gedachten kwam. Aan de andere kant: is dat ooit anders?

Als ik zelf een typering moest verzinnen, zou ik kiezen voor het Decennium van de Revanche. Dat begon met Osama bin Laden, die in 2001 genadeloos wraak nam voor de Amerikaanse bezetting van ‘zijn’ Heilige Grond in Saoedi-Arabië. Toen volgde George Bush jr., die zich in Afghanistan en Irak revancheerde voor nine eleven (en voor het falen van zijn vader, dertien jaar daarvoor). In Nederland wreekte jihadist Mohammed B. zich in 2004 namens Allah op de buik van Theo, waarop het land revanche nam in de vorm van een anti-islampartij en nationale trots.

Zo werd revanchisme, als het ware, de dominante denkwijze. Wraak nemen werd het politieke adagium. De Amerikaanse journalist Sam Tanenhaus constateert in The Death of Conservatism (2009) dan ook dat revanchisme de plaats heeft ingenomen van wat tien jaar geleden nog conservatisme heette: ‘behouden wat er is’ werd vervangen door ‘terugkrijgen wat verloren is gegaan’.

Overal ter wereld stak een sentiment de kop op dat het eigene van een vreemde moest worden teruggewonnen – in het socialismebeduchte Amerika van Sarah Palin, in het minarettenbange Zwitserland van de SVP, in het moslimvrezende Nederland van Geert Wilders. En overal uitte dat zich in revanche op een Ander, verpakt als herwaardering van de moraal.

Laten we ons, in 2010, daarvoor revancheren.