Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

De stelling van Ewoud Goudswaard: Alleen de financiële crisis aanpakken is totaal verkeerd

Mensen die alleen maar door geld worden gedreven, zonder dat ze enig idee hebben wat de uiteindelijke consequenties van hun handelen zijn, passen niet in de banken van de toekomst, zegt Ewoud Goudswaard tegen Roel Janssen.

Den Haag, 17-12-09. Ewoud Goudswaard, algemeen directeur ASN Bank. Foto Leo van Velzen NrcHb.
Den Haag, 17-12-09. Ewoud Goudswaard, algemeen directeur ASN Bank. Foto Leo van Velzen NrcHb. Leo van Velzen

Kon u op oudejaarsavond met opgeheven hoofd zeggen: ‘Ik werk in het nieuwe jaar bij een bank’?

„Voor iemand die bij ASN Bank werkt, is dat simpel. Als mensen met mij praten over de problemen in de bankwereld, zeggen ze: ‘daar heb jij geen last van’.”

U blijft toch bankier? Net als al die anderen die het afgelopen jaar door de mand zijn gevallen.

„Natuurlijk, ik werk bij een bank. Maar dingen die bij andere banken gebeurd zijn, kunnen zich bij ons niet zo snel voordoen. Ons uitgangspunt is dat wij dingen doen die simpel uit te leggen zijn. Wij hebben contact met onze klanten via post, telefoon en internet. We moeten dus telefonisch aan onze klanten kunnen uitleggen wat we met hun spaargeld doen en hoe onze producten in elkaar zitten.”

Dat kon Dirk Scheringa van DSB ook.

„Scheringa heeft producten verkocht die onvoldoende helder waren voor zijn klanten. Hij zadelde ze op met hoge lasten.”

Bij DSB sloeg het sentiment van de klanten om, ze haalden hun spaargeld weg. Kan ASN dat ook overkomen?

„Natuurlijk, dat is inherent aan het financiële systeem. Maar de invloed van de financiële crisis was bij ons minimaal. We kregen er nieuwe klanten bij.”

Ondanks lagere rente dan de stuntbanken?

„Het gaat niet alleen om de hoogte van de rente. Het gaat over de principes van een bank en de manier waarop je zaken doet. Onze klanten kiezen voor een bank die vertrouwen uitstraalt.”

Alle banken zeggen dat ze vertrouwen uitstralen.

„Zeggen en ernaar handelen zijn twee verschillende dingen. Dat hebben we gezien in de crisis. Bij ons geldt het belang van de klant en wat hij met zijn geld wil doen als uitgangspunt.”

Dat zeggen ze ook bij elke bank.

„Ja, maar u weet niet wat er met uw euro gebeurt.”

U behoort wel tot een grote bank, SNS Reaal, die niet ongeschonden is gebleven in de crisis. Bent u een duurzaam uithangbord van een commerciële bank die net zo gefaald heeft als alle anderen?

„Onderdeel zijn van een grote organisatie als SNS Reaal heeft voordelen. Het betekent dat we gebruik kunnen maken van hun diensten. Het feit dat je gezien wordt als onderdeel van een van die vijf grote partijen die de staat niet zal laten omvallen, vergroot het vertrouwen in onze continuïteit.”

Stel dat de Autoriteit Financiële Markten (AFM) u vraagt: maak eens een blauwdruk voor de bankensector in 2010.

„Ik geloof niet dat de AFM als toezichthouder alles zodanig kan dichttimmeren dat er geen problemen meer ontstaan. Banken hebben een eigen verantwoordelijkheid om zich fatsoenlijk te gedragen. Ze moeten hun producten kunnen uitleggen, ze moeten met klanten communiceren en ervoor zorgen dat hun klanten begrijpen waar het om gaat. Daarbij moeten ze rekening houden met verschillen in opleidingsniveaus en in kennis van financiële producten.”

Politici zeggen: bankiers gedragen zich onverantwoordelijk, er moet strenger toezicht komen en de regels moeten strakker.

„De AFM of De Nederlandsche Bank (DNB) kunnen zoveel toezicht houden als ze willen, maar dat is niet genoeg. De klant, de bankier, de toezichthouder en de wetgever hebben allemaal een rol te spelen. De klant heeft een eigen verantwoordelijkheid om zich te verdiepen in de producten die hij koopt.”

Toch richt de kritiek zich na de aanvankelijke schok heel sterk op de toezichthouders.

„Ik kan niet beoordelen wat DNB wel en niet geweten heeft. Ik heb wel geconstateerd dat de afspraken die over het toezicht zijn gemaakt, onvoldoende werken.”

Hoe luidt dan uw nieuwjaarsboodschap voor uw collega’s?

„Het begint bij de intrinsieke motivatie van de bankiers om het echt anders te doen.”

De motivatie van bankiers is een hoog salaris en een bonus aan het eind van het jaar.

„Mensen die alleen maar geld-gedreven zijn, zonder dat ze enig idee hebben wat de uiteindelijke consequenties van hun handelen zijn, passen niet in de banken van de toekomst. Bankiers gaan niet met hun eigen geld om, maar met geld van hun klanten. Je ziet nu een beweging naar een nieuw beloningsbeleid, waarin rekening wordt gehouden met de lessen van de afgelopen twee jaar.”

Bent u voorstander van een verbod op bonussen?

„Ik ben niet per definitie tegen variabele beloningen. Maar wel tegen excessieve variabele beloningen. Iemand die met een miljoenenbonus naar huis gaat, past niet in een financiële instelling. Want dergelijke prikkels leiden ertoe dat onverantwoorde risico’s genomen worden.”

Daar is men het wel over eens. Maar daarmee ben je er nog niet.

„We hebben er allemaal belang bij dat het financiële systeem goed functioneert. Bankiers die alleen maar bezig zijn om de randen op te zoeken, hanteren een verkeerd uitgangspunt. Je drijfveer moet zijn om je klanten goede producten aan te bieden.”

Eigenlijk pleit u voor een ethisch reveil.

„Ja. Het is helder dat de financiële sector de afgelopen jaren op een doodlopende weg was beland.”

Toch zie je ze net zo hard dezelfde weg inslaan nu het dieptepunt van de crisis voorbij is.

„Er worden wel degelijk veranderingen doorgevoerd.”

Zoals?

„Grote banken zijn bezig hun organisaties eenvoudiger te maken. Ze moeten ‘behapbaar’ worden.”

Ze stoten onderdelen af omdat het moet van de Europese Commissie.

„Banken die alles in alle landen wilden doen, zijn onbeheersbaar gebleken. Je moet organisaties hebben die overzienbaar en bestuurbaar zijn. Je kunt een splitsing maken tussen retailbanken en investmentbanken. Dan maak je ook een onderscheid in risico’s.”

Hebben de snelle jongens van de investeringsbanken het afgelopen decennium een te groot stempel op het bankwezen gezet?

„We hebben in de financiële crisis geleerd dat het tot volstrekt onverantwoorde risico’s leidt als je spaargeld gaat inzetten voor complexe beleggingsconstructies. Er zijn voorbeelden dat de rol van investmentbanken, ook als onderdeel van grote financiële instellingen, niet positief is geweest. Dat is een deel van het probleem.”

Of ligt het aan de complexiteit van producten?

„Als ik u niet kan uitleggen hoe een bepaald product eruit ziet, moet ik u dat product niet verkopen.”

Ik snap de ‘Black Scholes’-formule voor opties niet, maar ik begrijp wel dat opties nuttige financiële instrumenten zijn.

„Maar snapt u de risico’s die erbij horen? Daar gaat het om.”

Mogen dan alleen mensen die risico’s kunnen inschatten beleggen in winstgevende producten, en moeten anderen zich beperken tot spaarrekeningen?

„Het is verkeerd gegaan omdat banken aan klanten producten hebben verkocht waarvan ze de risico’s niet inzagen. Ik vind het belangrijker dat mensen geen producten afnemen die ze niet begrepen hebben. Het nadeel dat ze dan een lager rendement maken, neem ik voor lief.”

Maar klanten willen geen lagere rendementen. Met drie klikken had je een spaarrekening op IJsland geopend. Icesave was omgevallen voordat ik wist dat die bank bestond.

„Icesave is een interessante casus. Het leek een gezonde bank die onder toezicht van DNB stond. Maar de werkelijkheid bleek anders. De vraag is of helder genoeg gecommuniceerd is over wat er aan de hand was. Het huidige systeem van toezicht heeft in ieder geval niet gewerkt. Iedereen is ongelukkig over de manier waarop het daar gegaan is.”

Banken verhandelen vooral onderling risicovolle producten. De argeloze particulier merkte pas dat er wat aan de hand was toen zijn bank omviel.

„Je moet twee dingen onderscheiden. Ten eerste moet je geen ingewikkelde producten aan klanten verkopen die ze niet begrijpen. Ten tweede handelen banken onderling in financiële producten zonder dat ze de risico’s ervan goed inschatten. Dat is buitengewoon onverstandig geweest.”

Kunt u zich een financiële sector zonder crises voorstellen?

„Een crisis kan gezond zijn, maar mag niet als consequentie hebben dat het hele financiële systeem in elkaar stort. De onroerendgoedcrisis van begin jaren 80 heeft men kunnen opvangen. De internetzeepbel hebben we met elkaar opgevangen. De risico’s die nu genomen zijn, hebben we níét kunnen opvangen. Het is totaal doorgeslagen. Risico’s nemen is onderdeel van bankieren. Maar het gaat om verantwoorde risico’s, die je kunt opvangen. Daar komt bij dat we niet alleen een financiële crisis hebben, maar ook een klimaatcrisis en een voedselcrisis. We staan in de wereld voor grotere problemen dan waar we ooit eerder mee te maken hebben gehad.”

Het is lastig om die crises met elkaar te verbinden. De financiële crisis vraagt om een andere oplossing dan de klimaatcrisis en de voedselcrisis.

„We moeten de financiële crisis in het Westen oplossen, we hebben ook de morele verantwoordelijkheid iets aan de voedselcrisis te doen en het is in ons eigen belang iets aan de klimaatcrisis te doen.”

Het klimaat staat toch los van de vraag hoe we de bankencrisis oplossen?

„Als we eerst de financiële crisis aanpakken en pas daarna aan andere dingen gaan denken, maken we een totaal verkeerde keuze. Er moet nú geïnvesteerd worden in duurzame energie – financiële crisis of geen financiële crisis. Dus laten we het beschikbare geld uitgeven aan energie uit zonlicht, wind of getijstromen, en niet aan kolencentrales.”

Dat is een investeringsbeslissing, niet een vraag of de overheid extra kapitaal in een bank moet steken.

„Als de overheid steun geeft aan banken, dan kan ze ook aangeven wat de banken met dat geld doen. De overheid moet sturen op duurzaamheid. De overheid kan een veel sterkere rol spelen door steun aan de banken te koppelen aan doelstellingen die men op andere gebieden heeft.”