Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Bouw

De Allende-meteoriet leert dat het zonnestelsel vijf miljoen jaar jonger is

Een 520 gram zware brok van de Allende-meteoriet, op 6 februari 1969 neergekomen in Mexico. foto H. Raab
Een 520 gram zware brok van de Allende-meteoriet, op 6 februari 1969 neergekomen in Mexico. foto H. Raab

Uit metingen aan een op Aarde neergekomen meteoriet blijkt dat ons zonnestelsel vijf miljoen jaar jonger is dan bij een eerdere meting werd vastgesteld. Het verschil is gering, gerelateerd aan de daadwerkelijke leeftijd van het zonnestelsel van zo’n 4,6 miljard jaar, maar een nauwkeurige datering is belangrijk voor het in de juiste volgorde plaatsen van de eerste processen die – soms in snelle opeenvolging – het zonnestelsel zijn uiteindelijke bouw en samenstelling hebben gegeven.

De nieuwe leeftijd rolt uit onderzoek aan de concentraties radioactieve isotopen in de op aarde neergekomen Allende-meteoriet die in februari 1969 in Mexico in brokstukken verspreid neerkwam. Naar die brokstukken is intensief gezocht en uiteindelijk is er ongeveer 2.000 kilo materiaal verzameld. (Science Express, 31 december).

Astronomen leiden de leeftijd van het zonnestelsel af uit bepaalde insluitsels in meteorieten, de oudste en minst veranderde ‘boodschappers’ uit de beginperiode van het zonnestelsel. In bepaalde soorten meteorieten komen insluitsels voor die rijk zijn aan calcium en aluminium en daarvan is vrijwel zeker dat het de eerste verbindingen zijn die tijdens de geboorte van het zonnestelsel in de afkoelende schijf van oermaterie rond de protozon zijn ontstaan. Daarom is hun ouderdom maatgevend voor die van het zonnestelsel als geheel.

Voor het bepalen van de ouderdom van deze insluitsels kijken onderzoekers naar oude isotopen die in de loop der tijd als gevolg van radioactief verval zijn overgegaan in recentere isotopen. Dat zijn met name uranium-238 en -235, die vervallen tot respectievelijk lood-206 en -207. Het tempo waarin deze isotopen vervallen, de halveringstijd, is nauwkeurig bekend. Door nu de concentraties van zowel de ‘moederisotopen’ als de ‘dochterisotopen’ te meten, kan in combinatie met het bekende vervaltempo berekend worden gedurende welke tijdsspanne dit verval heeft plaatsgevonden.

Lange tijd werd er van uitgegaan dat de verhouding tussen de concentraties van de twee moederisotopen in alle meteorieten precies gelijk is. Gregory Brennecka en zijn collega’s hebben echter ontdekt dat deze verhouding in de Allende-meteoriet kleine variaties vertoont. De oorzaak daarvan zouden heel kleine hoeveelheden curium-247 zijn, een element dat tijdens het ontstaan van het zonnestelsel vrij snel tot uranium-235 is vervallen. Hierdoor werd de concentratie 235U iets verhoogd, evenals de met deze dateringsmethode bepaalde leeftijd. In dit geval bedraagt de afwijking in de concentratie 3,5 promille en die in de leeftijd circa 5 miljoen jaar. George Beekman