Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Aandelenbeurzen staan weer 'boven Lehman'

Na rampjaar 2008 kwamen beleggers in 2009 weer op adem. Voor komend jaar zijn financieel analisten voorzichtig optimistisch. „Het herstel heeft een smalle basis.”

Als belegger kun je je nu wel voor je kop slaan. Was je maar in maart 2009 ingestapt. De beurzen hadden in de Grote Recessie hun absolute dieptepunt bereikt. De AEX dook even onder de 200 punten. Hij sluit dit jaar af op 335,33 punten.

Hogere rendementen dan in de afgelopen negen maanden had je bijna niet kunnen halen. Er is op de Amsterdamse beurs bijna geen aandeel te vinden dat sinds dat dieptepunt niet in waarde is gestegen. Verdubbelingen zijn meer regel dan uitzondering, een enkel bedrijf zag zijn koers zelfs verviervoudigen.

Wat voor Amsterdam geldt, geldt voor bijna alle beurzen. De klap van de crisis was groot, de somberheid sloeg stevig toe. Maart was op alle westerse beurzen de zwartste maand. Maar vlak voor het einde van 2010 kwam de Britse graadmeter FTSE deze week als eerste westerse index weer boven het niveau waarop deze stond voordat de Amerikaanse zakenbank Lehman in september 2008 failliet ging. Dat was het startsein voor de wereldwijde ineenstorting van beurzen. Dit jaar is de FTSE met 23 procent gestegen, sinds het dieptepunt in maart zelfs met 57 procent. Dat geldt als een van de krachtigste rallies sinds de index in 1984 werd gecreëerd.

Een belangrijke factor in het herstel dat zich in maart voordeed was een uitgelekte interne email van Vikram Pandat, bestuursvoorzitter van de Amerikaanse Citibank. Hij mailde zijn werknemers dat de bank de beste twee maanden achter de rug had sinds 2007, het laatste jaar dat er winst werd geboekt. De mail gaf financiële markten de indruk dat de ergste problemen in de bancaire sector achter de rug waren.

In november voorspelde een Amerikaanse manager van een beleggingsfonds in hedgefondsen nog een daling na 15 december. Dan zouden de speculanten weer uitstappen. Koerswinstverhoudingen waren volgens hem veel te hoog en ook onhoudbaar. Als het speculatieve kapitaal weer verdwijnt, zakken de beurskoersen weer in.

Maar ook sinds half december hebben de koersen zich goed gehouden. Het sentiment voor 2010 lijkt positief te zijn.

Maar de koerswinstverhoudingen zijn ook in Nederland naar soms absurde hoogte gestegen. Kijk alleen maar weer naar de Nederlandse AEX-index. Bij Philips ligt de koerswinstverhouding op 49,9 en bij uitzender Randstad op 34,3. Bij chemieconcern DSM ligt het op op 25,2 en bij branchegenoot AkzoNobel op 21,9. Een gemiddelde van 12 tot 13 is normaal. Het lijkt erop dat beleggers ervan uitgaan dat de winsten zich in het komend jaar flink zullen herstellen. Of er is weer irrationalisme bij beleggers doorgedrongen – niet voor het eerst.

Ook de uitgifte van aandelen is weer op gang gekomen. In de tweede helft van 2009 is voor 10,3 miljard aan nieuwe aandelen uitgegeven, rapporteerde De Nederlandsche Bank (DNB) deze week. Dat is veel meer dan het volgens DNB gangbare niveau van 2 miljoen jaarlijks sinds 2002. Verantwoordelijk zijn vooral de financiële instellingen. Delta Lloyd zorgde voor een grote nieuwe beursgang. Banken en verzekeraars als Aegon, SNS Reaal en ING haalden geld op om hun staatssteun zo snel mogelijk terug te betalen. Bedrijven als TomTom (maker van navigatieapparatuur) , uitgever Reed Elsevier, kunststofbuizenfabrikant Wavin en bouwbedrijf Heijmans gaven met scherpe kortingen nieuwe aandelen uit om hun bankschulden deels af te lossen. En de eerste beursgangen van 2010 worden voorzichtig aangekondigd. Deze week nog van het Eindhovense technologiebedrijf Anteryon.

De kracht van het economisch herstel zal onmiskenbaar zijn invloed hebben. Maar daarover is de onzekerheid nog groot. Het herstel dat zich in de tweede helft van 2009 aftekende, was overduidelijk aangejaagd door wereldwijd overheidsingrijpen in de economie. Door overheidstekorten op te laten lopen, staatssteun te geven aan verzwakte financiële instellingen, lage rentes en agressief beleid van centrale banken. „Hoewel succesvol, is deze overheidsstimulans ook een indicatie voor de kwetsbaarheid van het herstel”, aldus Richard Urwin van de Amerikaanse vermogensbeheerder Blackrock in een recente prognose. „De belangrijkste issues voor 2010 zijn of deze stimulus zijn kracht blijft behouden en in welke mate de vraag uit de private sector ze kan vervangen.”

Dat de onzekerheid groot is blijkt ook uit het rapport van de Nederlandse vermogensbeheerder Theodoor Gilissen over 2010. Dat stelt dat de bijzondere maatregelen die overheden en centrale banken namen om de kredietverlening weer op gang te brengen in 2010 beëindigd zullen worden, maar dat er pas in het vierde kwartaal van 2010 de eerste renteverhogingen plaats zullen hebben. Dit, plus de opverende export naar het Verre Oosten, zal voor veel westerse landen een steun in de rug zijn. „Toch kan moeilijk worden gesteld dat de economische vooruitzichten rooskleurig zijn. Het herstel heeft een smalle basis”, schrijft hoofd strategie en research Bert Burgers van Theodoor Gilissen.

Veel zal afhangen van de private sector, en dat vooral van de ontwikkelingen in de financiële sector, die verantwoordelijk was voor het ontstaan van de crisis. Urwin ziet nog grote uitdagingen voor het herstel van de private sector. Banken zijn nog terughoudend om leningen te verstrekken en de kans dat consumenten meer gaan uitgeven is onwaarschijnlijk omdat ze hun hypotheekschulden nog moeten terugbrengen. Urwin ziet daarbij nog veel overcapaciteit in de industrie.

De particuliere belegger zal weinig interesse hebben in de vraag of fabrieken nog veel overcapaciteit hebben. Hij wil rendement draaien. Maar waarin moet je beleggen in een tijd dat er nog zoveel onzekerheid is? Een leidraad kan zijn: de verwachtingen van analisten.

Voor het komende jaar wordt over het algemeen verwacht dat het herstel zich zal doorzetten.

SNS Securities adviseert in de Nederlandse markt fondsen als KPN, Unilever, Ahold en Binckbank. Theodoor Gilissen ziet onder meer sectoren als energie en de toeleveranciers aan energiebedrijven als favoriet. Shell en Fugro behoren tot de top picks.

Maar het blijft een gok, zo laten de afgelopen jaren op de financiële markten zien. Veel analisten houden een slag om de arm, wijs geworden door de storm van onvoorspelbare gebeurtenissen van de afgelopen twee jaar. Wie immers kon voorspellen dat Lehmann zou imploderen? De voorzichtigheid blijkt ook uit de beleggingsvisie 2010 van SNS Securities. De analisten daar verwachten dat de koersen in het eerste deel van 2010 opwaarts potentieel hebben, maar „later in het jaar zouden zorgen over de bestendigheid van het economisch herstel aandelenmarkten negatief kunnen beïnvloeden”.