Verloren, verguisd, verstoten, veracht en vergeten

Naast winnaars waren er ook verliezers in 2009. Vergeten helden, verguisd en verstoten. De Duitse doelman Robert Enke was zowel held als verliezer.

FILES - Picture taken on August 20, 2008 shows Germany's goalkeeper Robert Enke walking in front of a German flag after the Germany vs Belgium international friendly football match in Nuremberg. The 32-year-old Germany and Hannover 96 goalkeeper has been killed after he threw himself under a train at a level crossing, police said on November 10, 2009. AFP PHOTO / JOHN MACDOUGALL AFP

Vanaf de ene op de andere dag geen held meer, niet meer aanbeden worden, vergeten worden of verguisd worden. Vraag het Tiger Woods, Caster Semenya, Thomas Dekker, Yuri van Gelder, Claudia Pechstein, Theo Janssen, Dirk Scheringa, mensen in de sport die in 2009 om uiteenlopende redenen ineens geen held meer waren. Of denk aan Robert Enke, Frank Vandenbroucke en Dimitri De Fauw, die geen uitweg meer vonden en zich uit het leven terugtrokken.

Naast de helden zijn er de verliezers, mensen die niet meer welkom zijn op Sportgala’s en liefst worden vergeten. Zij zouden het feest verstoren dat bij sport hoort. Voor hun geen bloemen meer, geen feestkleding, geen aandacht, geen camera’s en geen pers. Als je wint heb je vrienden, als je verliest hoor je er niet meer bij, als besmet door een kwaadaardig virus.

Een enkeling is sterk genoeg om terug te keren naar het heldendom. Voor anderen is het te laat, omdat ze er mogelijk toch te zwak voor zijn. Wie weet nog wie Caster Semenya is? Nu, dat is die achttienjarige Zuid-Afrikaanse vrouw die ook een beetje man zou zijn. Zij werd in augustus wereldkampioen hardlopen over 800 meter, maar is sinds die tijd achtervolgd als valsspeelster. Niets is bewezen. Ze ziet er weliswaar mannelijk uit en beschikt over mannelijke eigenschappen, zou hermafrodiet zijn, maar verder kunnen de wetenschappers vooralsnog niets verduidelijken. Ze is vernederd door de sportorganisaties en de pers. Een verliezer dus, ondanks dat ze haar wereldtitel mag behouden.

Een verliezer als ’s werelds beste golfer Tiger Woods, die al vanaf zijn peutertijd met roem is overladen. Van de ene op de andere dag verloor hij in november zijn ‘heiligheid’ nadat bekend was geworden dat hij zijn vrouw bedroog. Hypocriet trokken sponsors hun handen van hem af uit angst voor imagoverlies. Intussen deden veel media zich te goed aan sensationele verhalen over Woods’ vermeende escapades. Weinigen zijn nog aan zijn zijde. Hij heeft zich immers misdragen. Hij moet boeten. En hij heeft geld genoeg, hij kan er wel tegen. Woods komt er wel bovenop, als hij zou dat willen. Als golfer staat hij te boek als comeback kid, zijn vechtlust en veerkracht bij verloren gewaande posities zijn legendarisch. Dat maakte hem ook zo bijzonder als sportman.

Ongeveer zo bijzonder als een andere als verloren beschouwd Amerikaans talent: honkballer Alex Rodriguez. Begin dit jaar werd hij eerst belachelijk gemaakt door een oud-coach, vervolgens bleek hij zich jarenlang gedrogeerd te hebben. ‘A-Rod’, zoals de slagman van de New York Yankees wordt genoemd, werd verguisd. Maar hij vocht zich terug, liet de verhalen over relaties met beroemde vrouwen langs zich heengaan en leidde de Yankees met homeruns naar de wereldtitel.

Maar wat zal er met Thomas Dekker gebeuren? Een mooie jongen, nota bene. Eens het grootste wielertalent van Nederland genoemd, vervolgens betrapt op een leugen, en dus geschorst en verstoten – vooral door zijn oud-sponsor en -werkgever Rabobank en zijn nieuwe werkgever Silence-Lotto, die uit vrees voor imagoschade hem uit hun milieu hebben verbannen. Aandoenlijk was het vraaggesprek van Dekker in het tv-programma Holland Sport in september. Hier zat een jonge man in nood: niet zo onverschillig als hij zich voordeed, maar bang, bang om voorgoed afgewezen te worden. Eén fout, één leugen, afgedankt, weg ermee.

We hebben Claudia Pechstein zien huilen. Eens een gevierd schaatskampioene, koosnaam ‘Sonnenschein’. Ze zou jarenlang vooral dankzij doping hebben kunnen presteren. Ze wilde het niet waar hebben, ze wilde niet waar hebben dat ze ineens in die krampachtige schaatswereld werd nagewezen als een crimineel. Veel mensen die haar jarenlang hadden omringd, getraind en begeleid lieten haar vallen. Zij wilden niet geassocieerd worden met haar vermeende fraude, bang om zelf verstoten te worden.

Heeft ze nog wel vrienden, nu ze niet meer wint? Heeft Yuri van Gelder ze nog? Die turner, die werd geprezen om zijn atletische torso, om zijn machtige zwaaien en krachtige standjes aan de ringen, die door de Koninklijke Landmacht werd gebruikt om jonge mannen te verleiden ook een stoere soldaat te worden. De sergeant raakte verslaafd aan aandacht, aan prestaties en aan genotmiddelen, ten einde raad aan cocaïne. Mag niet, dom, slecht voor de sport en voor het imago van Defensie en het land. De wereldkampioen én Sportman van het Jaar in 2005 vertoefde in een ontwenningskliniek, ver van zijn oude vrienden, hopelijk nu dicht bij echte vrienden.

In het spoor van helden volgen tal van mensen, niet alleen bewonderaars, maar ook trainers, medici, therapeuten, managers. Ze vallen mee omlaag als hun helden verliezers worden. Wat liet de gevallen held Dirk Scheringa sinds zijn ontmaskering dit najaar niet na? Schaatsers die hun werkgever kwijtraakten, voetballers die hun sponsor en hun motivator, en het geloof in eigen kunnen verloren, een trainer (Ronald Koeman) die daardoor geen greep meer op de sportmensen had. De tranen van schaatstrainer Jac Orie, nadat hij en zijn schaatsers zowaar een nieuwe sponsor hadden gevonden, waren veelzeggend. Hij en zijn medeverliezers waren gered.

Het Ierse voetbalvolk is niet gered. Het nationale elftal werd eind november de toegang ontzegd tot het WK van 2010. Iedereen, behalve de scheidsrechter, had gezien dat Frankrijk in de slotfase op gelijke hoogte was gekomen door een handsbal. Frankrijk mag naar het WK, Ierland blijft achter als de verliezer. Niet als de grootste verliezer van 2009. Wie dan wel? Het eens zo grote wielertalent Frank Vandenbroucke, dat dood in het bed van prostituee werd gevonden. Op zoek naar een droom.

Of Robert Enke, de Duitse doelman die niet meer tegen de hooggespannen verwachtingen kon en zichzelf van het leven beroofde. Tijdens de drukst bezochte Duitse begrafenis sinds die van bondskanselier Konrad Adenauer in 1967 realiseerden veel Duitsers zich dat er meer is dan winnen. Enke werd een held omdat hij verloor. De grootste held en de grootste verliezer van 2009 samen in één mens.

    • Guus van Holland