Verlichte moslimgeleerde

Hij was een grillige maar gematigde moslimleider. Ex-president Wahid was voor alles tolerant.

FILE - In this May 28, 2001 file photo, former Indonesian President Abdurrahman Wahid speaks at the presidential palace in Jakarta, Indonesia. A hospital nurse said Wednesday, Dec. 30, 2009 Wahid has died. He was 69. (AP Photo/Charles Dharapak, File) AP

Abdurrahman Wahid, beter bekend als Gus Dur, overleed gisteren in Jakarta op 69-jarige leeftijd. In heel Indonesië klonk gisteravond het geluid van groepsgebeden toen zijn overlijden bekend werd. President Yudhoyono leidde vandaag de staatsbegrafenis in Wahid’s geboorteplaats Jombang, Oost-Java.

Wahid was een excentrieke en grillige president in de woelige tijd tussen 1999 en 2001. Maar hij wordt in de eerste plaats herinnerd als een belangrijk islamitisch leider, die zich onvermoeibaar inzette voor religieuze tolerantie. Hij leidde 15 jaar de gematigde Nahdlatul Ulama, de grootste moslimorganisatie van Indonesië.

Wahid kwam uit een familie van beroemde islamitische schriftgeleerden. Zijn grootvader was de oprichter van Nahdlatul Ulama (NU). Hij studeerde in Kairo en Bagdad. Woonde bijna een jaar in Nederland, waar hij werkte in een Chinese wasserette.

Wahid was als geestelijk leider tijdens het bewind van autocraat Soeharto invloedrijk. Hij toonde zich een even vasthoudend als voorzichtig criticus van Soeharto.

Wahid werd president na de eerste democratische verkiezingen sinds Soeharto. Hij erfde een chaotisch Indonesië, waar sektarisch geweld uitbrak en dat gebukt ging onder schulden. Hij bleek niet in staat de problemen op te lossen. Zijn impulsieve stijl maakte een onprofessionele indruk. Ooit viel hij in slaap terwijl zijn eigen speech werd voorgelezen, wat hij door zijn blindheid niet zelf kon.

Maar als president was hij ook degene die de Chinese minderheid meer rechten gaf. Hij bood de bevolking van Oost-Timor excuses aan voor wandaden tijdens de bezetting door Indonesië. Als voorvechter van dialoog tussen de religies wilde hij banden aanknopen met Israël. Dat ging veel landgenoten te ver.

Zijn poging om de macht van het leger terug te dringen wekte vooral weerstand. Hij raakte verwikkeld in corruptieschandalen en ontsloeg ministers, onder wie huidig president Yudhoyono. Die had geweigerd de noodtoestand uit te roepen, toen Wahid in politieke problemen raakte. Uiteindelijk stemde het parlement Wahid in juli 2001 weg. In zijn laatste jaren werd Wahid als politicus steeds minder serieus genomen. Maar als religieus leider bleef hij gerespecteerd. Als baken van tolerantie zal hij worden gemist.

Meer foto’s van Gus Dur op nrc.nl/foto

    • Elske Schouten