Ook joden hielden van Gus Dur

‘Gus Dur’ Wahid Toen ik anderhalf jaar geleden in Indonesië kwam wonen, werd Abdurrahman ‘Gus Dur’ Wahid al niet meer serieus genomen. Af en toe haalde hij de pers met een rare uitspraak, die hij dan later weer introk. Ooit voorvechter van mensenrechten, steunde hij nu Partai Gerindra van mensenrechtenschender Prabowo. Zelf las ik zijn

'Gus Dur' Wahid
‘Gus Dur’ Wahid

Toen ik anderhalf jaar geleden in Indonesië kwam wonen, werd Abdurrahman ‘Gus Dur’ Wahid al niet meer serieus genomen. Af en toe haalde hij de pers met een rare uitspraak, die hij dan later weer introk. Ooit voorvechter van mensenrechten, steunde hij nu Partai Gerindra van mensenrechtenschender Prabowo. Zelf las ik zijn biografie (geen aanrader, de vriend die het schreef probeert al zijn fouten goed te praten), waarin hij op mij overkwam als een op macht beluste opportunist.

Hoeveel Gus Dur, die gisteren overleed, voor Indonesië heeft betekend, ontdekte ik pas echt toen ik in Surabaya een reportage maakte over de piepkleine joodse gemeenschap daar (hier te lezen voor abonnees). Zij vormen een overblijfsel van een bloeiende gemeenschap van duizenden mensen in de jaren vijftig. De oude mensen die ik daar sprak, hadden veel last van geweld door radicale moslims. De staat biedt hen nauwelijks bescherming. En allemaal zeiden ze: hadden we Gus Dur nog maar, die nam het wél voor ons op.

Gus Dur zette zich ook als leider van Nahdlatul Ulama al in voor religieuze tolerantie en dialoog. Hij bezocht Israël voor het eerst in 1994 om aanwezig te zijn bij het tekenen van een vredesverdrag met Jordanië. Toen hij het land had rondgereisd en terug was in Indonesië, raadde hij de regering aan om diplomatieke banden met Israël te onderhouden, iets wat nog steeds niet is gebeurd. Ook binnen zijn eigen organisatie kwam hij daarmee onder vuur te liggen.

Later als president wilde hij commerciële banden aanknopen met Israël en werd hij verguisd om zijn neutrale houding in het Israël-Palestina conflict. Ook voor andere religies betekende hij veel. Christenen en hindoes maken nu duidelijk hoe zeer ze hem respecteren. Door Chinese Indonesiërs wordt hij geroemd als degene die het weer toestond om Imlek, het Chinees nieuwjaar te vieren.

Twee jaar geleden organiseerde hij op Bali nog een holocaustconferentie. Daar viel hij de Iraanse president Ahmadjinedad, een bondgenoot van Indonesie, aan om zijn holocaustontkennerij. Zo bleef hij zich na zijn presidentsschap inzetten voor religieuze tolerantie en verdraagzaamheid. Hoewel hij op andere vlakken steeds onvoorspelbaarder werd, is hij op dat gebied zijn principes altijd trouw gebleven.