Het jaar van Borsato, Scheringa en de crisis

Jan Jaap van der Wal is vanavond te zien in een oudejaarsconference waarin veel nieuws uit 2009 voorbijkomt. Morgenavond volgt Freek de Jonge met zijn nieuwjaarsconference.

Onder acht fonkelende kroonluchters waaraan prijskaartjes bungelen, en aan een tafel met champagne, kranten en een schaal oliebollen speelt Jan Jaap van der Wal de oudejaarsconference die vanavond wordt uitgezonden onder de ondubbelzinnige titel Lekker hard lachen met oliebollen. Zo ongeveer alles wat we van het afgelopen jaar hebben onthouden, komt voorbij. Niet alleen de faillissementen, van Borsato tot Scheringa, en de crisis in het algemeen, maar ook kwesties als de dramatische koninginnedag, het liefdesleven van het Volendamse idool Jan Smit, het alarm rondom het Ikea-filiaal in Amsterdam en „de gruwelijke toekomst” die ons onder Geert Wilders te wachten zou staan. En hij beantwoordt bovendien de vraag waarom het kabinet pas in juni 2010 met harde ingrepen in ’s lands begroting zal komen – dat is er eentje om minstens tot die tijd te onthouden.

Soepel associërend loopt Van der Wal de mijlpalen van 2009 langs, met af en toe een rake grap en af en toe gewoon een duidelijke mening. Of soms zelfs alleen maar een poging te verklaren waarom een bepaald probleem is ontstaan. Wat hij bijvoorbeeld over de Somalische piraten zegt, heeft niets grappigs. Dat is eenvoudigweg de waarheid, hoe zeer die ook in veel media onderbelicht is gebleven.

Uit zulke passages blijkt dat de 30-jarige cabaretier, die twee jaar geleden debuteerde als oudejaarsconferencier, zijn serieuze ondertoon niet heeft verloren. Dat is in deze conference tegelijk zijn sterkste en zijn zwakkere punt. Enerzijds is het goed dat Van der Wal zich onderscheidt van de vele vrijblijvende grappenmakers die dezer dagen eveneens van zich laten horen. Mij bevalt zijn ernst wel. Maar sommige andere oudejaarsavondkijkers zullen misschien vinden dat de volgende grap bij vlagen te lang uitblijft.

Borsato, Scheringa, de crisis en het koningshuis duiken ook een avond later weer op, in de nieuwjaarsconference Volendam van Freek de Jonge. „Een nieuwjaarsconference is een oudejaarsconference die op 1 januari wordt uitgezonden”, verklaart de 65-jarige nestor – en daarmee is treffend vastgesteld dat er tussen beide evenementen nauwelijks enig verschil bestaat. Net als Van der Wal tracht ook De Jonge in zijn optreden de tijdgeest te typeren, zoals het een cabaretier in dit jaargetijde betaamt.

De Jonge brengt die zelfs expliciet onder woorden: zijn verhaal gaat over „het geklaag en gekanker in Nederland”. Want: „Er is wat afgejankt, het afgelopen jaar”. De voorbeelden buitelen over elkaar, van de Mexicaanse griep tot Boer zoekt vrouw.

Freek de Jonge is menigmaal – nog veel vaker dan zijn veel jongere navolger – verweten dat hij een belerende toon aanslaat. Des te verrassender is het, te concluderen dat deze nieuwjaarsconference ongewoon lichtvoetig is. Geen grote symboliek, geen prangende parabel, maar een fonkelend spervuur van grappen die geregeld tot vrolijkheid stemmen. Soms heeft hij daar niet meer voor nodig dan de overheidsfolder Grip op griep of een reeks instructies hoe te handelen bij rampen, eveneens van hogerhand.

De Jonge hoeft uit zulke teksten alleen maar een paar passages voor te lezen om aan te tonen hoe mallotig ze zijn. En hoe lachwekkend. Op zichzelf is het een beproefd procedé (Van der Wal deed zoiets twee jaar geleden óók met een officieel rondschrijven), maar zonder het aplomb van de ware komiek zou dat nooit een komisch hoogtepuntje kunnen worden.

Zo sluiten twee cabaretiers uit verschillende generaties met vergelijkbare middelen het jaar af.

Jan Jaap van der Wal: lekker hard lachen met oliebollen, 31/12, 22.05-23.30 uur.

Freeks Nederland: Volendam, 1/1, Nederland 2, 22.10-23.45 uur.