'Flinke blunder, de grootste misser van mijn carrière'

Tien jaar geleden zette de wereld zich schrap voor de millenniumbug. En niemand waarschuwde toen méér dan Edward Yardeni. „Ik was paniek aan het zaaien.”

Edward Yardeni, Chief Investment Strategist and Managing Director of Prudential Securities, speaks at the "Nikkei Economic Forum" at the Japan Society in New York on Friday, November 15, 2002. The topic of the forum was "The Japanese & U.S. Economies: the Road to Recovery." Photographer: Andrew Serban/Bloomberg News. Bloomberg News

Hel en verdoemis, dat stond de gecomputeriseerde wereld te wachten. Het millenniumprobleem zou, nu precies tien jaar geleden, de interne klokken van computers niet laten overschakelen van 1999 naar 2000, maar naar 1900 – met alle ontwrichtende gevolgen van dien.

Kernraketten zouden zichzelf lanceren. Elektriciteit zou uitvallen. Telecomverkeer onmogelijk worden. Het wereldwijde financiële verkeer kon stil komen te liggen. Overheden zouden niet langer hulpdiensten kunnen inschakelen en tegen uit de lucht vallende vliegtuigen kon de luchtverkeersleiding niets doen.

Dat lijkt nu een verregaande lijst. Maar de opsomming komt direct uit een hoorzitting in het Amerikaanse Congres, daar geuit door Edward Yardeni. Hij was destijds hoofdeconoom van Deutsche Bank Securities en ’s werelds bekendste alarmist over het millenniumprobleem.

Econoom Yardeni had een prachtreputatie. Hij studeerde aan de topuniversiteiten Yale en Cornell, werkte eerder bij het ministerie van Financiën en het stelsel van centrale banken. Amerika’s grootste krant, USA Today, noemde hem „de meest geloofwaardige analist van het land”, volgens The Wall Street Journal was hij „een van de beste economische voorspellers”. Yardeni kreeg de complimenteuze bijnaam Wizard of Wall Street.

Yardeni begon al in 1997 over het millenniumprobleem en niemand kwam er zoveel mee in de openbaarheid als hij. Hij sprak erover bij de Wereldbank en de CIA; op de jaarlijkse bijeenkomst van wereldleiders in het Zwitserse Davos was hij een coryfee.

Zijn waarschuwende woorden hadden effect: in Amerika stelde het Witte Huis een speciale werkgroep in, werd wetgeving aangenomen zodat bedrijven niet aangeklaagd konden worden na computerproblemen, verkochten verzekeraars speciale polissen en brachten advocaten alles in stelling om een stortvloed van rechtszaken aan te kunnen. De Amerikaanse overheid gaf volgens de meest voorzichtige schatting 100 miljard dollar uit om het probleem voor te zijn.

Want wat gebeurde er uiteindelijk voor verschrikkelijks?

Edward Yardeni: „Niets. Misschien waren er een of twee klokken die een verkeerde datum aangaven. Het bleek een compleet non-event.”

Er waren wel computerproblemen. In een casino stopten 150 gokkasten ermee. Het alarmsysteem van een leegstaand overheidsgebouw viel uit, waardoor de deuren die nacht openstonden. In een videotheek moest een klant tienduizenden dollars boete betalen voor een honderd jaar te laat teruggebrachte video. „Oudejaarsavond vierde ik gewoon met mijn vrouw en kinderen thuis, terwijl we de seconden aftelden. Ik ging naar bed, stond op en alles deed het nog.”

Na een minimale schuldbekentenis en tien jaar van zwijgen wil hij wel weer afspreken om erover te praten – maar dan wel in een New Yorkse hotel-lobby, niet op Wall Street. Daar werkt hij namelijk niet meer. Yardeni houdt kantoor aan huis, buiten de stad. Hij heeft een adviesbedrijfje met vijf werknemers, die ook allemaal vanuit hun eigen woning werken.

Uw doemscenario’s kwamen niet uit.

„Het is goed mogelijk dat er nooit een probleem is geweest. Het is ook mogelijk dat bedrijven op tijd hebben ingegrepen doordat mensen als ik de noodklok hebben geluid. In ieder geval: toen er niets gebeurde bleek dat ik verkeerd zat – wel een opluchting.

„Wat ik mijzelf wel verwijt: het lijkt dat het millenniumprobleem in enig opzicht wel tot een recessie heeft geleid: door het bestrijden van dit computerprobleem werd er flink wat geld in de computersector gepompt. Toen er niets gebeurde is die geldstroom opgedroogd, en dat heeft eraan bijgedragen dat de technologiezeepbel is gebarsten.”

U zegt dus nu zelfs dat u heeft bijgedragen aan een probleem?

„Ik was nooit uit op doom and gloom of op een depressie – ik ben een gezinsmens en ik hou er ook niet van als mensen hun baan verliezen. Maar ik zag wel een recessie aankomen.”

In die tijd duidde u zichzelf aan als ‘alarmist’.

„Ik was paniek aan het zaaien, omdat ik vond dat bedrijven veel geld moesten uitgeven om het probleem te bestrijden. Ik vond niet dat mensen zich moesten bewapenen of bunkers moesten bouwen.”

Uw waarschuwingen in die tijd waren desalniettemin opruiend.

„Ik probeerde de aandacht te krijgen – en dat lukte. Misschien heb ik te lang volgehouden, had ik zes maanden voor het eind de victorie moeten kraaien.”

Hoe kon u dit verkeerd inschatten?

„Het was een flinke blunder, de grootste misser van mijn carrière. Zijn er computers stilgevallen? Nee. Kregen we eens recessie zoals ik voorspelde? Nee. Dat geef ik toe – maar ik heb er geen spijt van.”

Er is wel veel geld uitgegeven. The Wall Street Journal schreef dat er een „eind-van-de-wereld-sekte” was geweest, dat dit „de bedotterij van de eeuw” moest zijn.

„Daarin hadden ze volgens mij wel gelijk.” Hij denkt dan even na en reageert in tweede instantie met een tegengeluid. „Maar als het bedrog was, waarom hebben al die bedrijven dan al dat geld uitgegeven?”

Omdat geloofwaardige mensen zoals u dat aanraadden?

„Luister. Wacht even. Bestuurders van grote bedrijven weten echt wel waarover ze het hebben. Die geven geen geld uit aan een vals alarm.”

U doet uw eigen invloed nu tekort.

„Ik was helemaal niet zo belangrijk.” Opnieuw, een denkpauze. En dan: „Ik was misschien geloofwaardig en ik had een goede reputatie – nog steeds, denk ik. Maar ik heb het millenniumprobleem niet uitgevonden. Bovendien waren er mensen dag en nacht mee aan het werk, en namen landen het zo serieus dat ze er veel geld in pompten.”

Sommige landen – Rusland, Duitsland, Italië – vielen juist op doordat ze er geen geld aan uitgaven.

„Ja.”

En daar gebeurde niets na de jaarwisseling.

„Exact.”

Wat zegt dat dan?

„Dat in sommige landen computers niet zo van vitaal belang waren.”

Transcripten van enkele van Yardeni’s Congres-hoorzittingen op nrc.nl/economie

    • Freek Staps