Kritisch, maar nooit wreed

Veel van karikaturist David Levine’s tekeningen, steeds met pen in inkt uitgevoerd, waren schrijversportretten, zowel van levende als dode schrijvers.

UNITED STATES - 1968: Button with caricature by David Levine of Lyndon B. Johnson showing off his gall-bladder scar. (Photo by Walter Daran/Time & Life Pictures/Getty Images) Time & Life Pictures/Getty Image

„Politieke satire voorkomt dat de wereld naar de donder gaat”, heeft de gisteren op 83-jarige leeftijd in New York overleden karikaturist David Levine gezegd.

Hij heeft zijn best gedaan, in ieder geval: 3800 karikaturen voor de New York Review of Books laat hij na, en nog eens duizend voor Esquire, en nog vele honderden voor en andere bladen. Niet alleen van politici natuurlijk, al is een van zijn meest befaamde die van president Lyndon B. Johnson, die het litteken van zijn galblaasoperatie laat zien, in de vorm van de kaart van Vietnam.

Veel van Levine’s tekeningen, steeds met pen in inkt uitgevoerd, waren schrijversportretten, zowel van levende als dode schrijvers. De New York Review of Books, waarbij Levine vanaf het begin van de publicatie in 1963 betrokken was, zal na zijn dood nooit meer dezelfde zijn. Op de website van dit blad zijn zo’n 2500 tekeningen van Levine te bewonderen. De laatste twee jaar van Levine’s medewerking aan de NYRB waren moeizaam: de kwaliteit van het werk kelderde zozeer, dat de redactie hem liever geen opdrachten meer gaf.

Vleiend kun je de manier waarop Levine zijn onderwerpen uitbeeldde bezwaarlijk noemen: grote hoofden, grote neuzen, warrige haardossen. „Ik wil kritisch zijn, maar niet destructief”, heeft Levine gezegd. Karikaturen die te ver gaan, deden wat hem betreft afbreuk aan de belangstelling van de lezer voor het onderwerp. Het was juist zijn opzet belangstelling te wekken, niet om zijn onderwerp belachelijk te maken.

Levine was in 1926 in New York geboren. Zijn vader had een winkel, zijn moeder was een verpleegster met communistische sympathieën. Die linkse instelling heeft Levine, naar eigen zeggen, behouden. Zij was de basis voor zijn neiging om autoriteit ter discussie te stellen en het op te nemen voor de underdog.

Levine begon, na een studie aan de Tyler School of Art in Philadelphia, zijn kunstzinnige carrière als schilder van realistische waterverfschilderijen, die veelal een romantiserende kijk op de mens verraadden – een groot contrast dus met zijn latere cartoonwerk.

De schrijver John Updike – zelf een aantal malen door Levine geportretteerd – heeft de tekenaar dertig jaar geleden als „een van de belangrijkste assets van de Verenigde Staten” beschreven. „In een tijd van wanhoop legt Levine een blik aan de dag die door intelligentie is gescherpt en niet in paniek is geraakt”, aldus Updike.

Levine’s stijl is soms vergeleken met die van de Franse karikaturist Honoré Daumier (1808-1879). Veel van de politici die Daumier afbeeldde zijn nu vergeten – behalve dan door die tekeningen. Wie weet zullen ook de tekeningen van Levine menigeen blijvende roem verschaffen. Het beeld dat we hebben van bijvoorbeeld Susan Sontag of Philip Roth wordt immers minstens evenveel bepaald door de karikaturen van Levine als door de foto’s die we van hen gezien hebben.

Een overzicht van zijn werk op: nybooks.com/gallery/