Voorbereiding op he-le-maal niets

Een decennium geleden zette de wereld zich schrap voor het millenniumprobleem.

Edward Yardeni sloeg toen luid alarm. Nu wil hij wel praten over dat „non-event”.

A South Korean shopper purchases "Y2K emergency kit," which includes rice, ham and other food products, ahead of the new millennium at a department store in Seoul December 29. Sales of Y2K kits and other food products like instant noodles soared ahead of the new year 2000. **DIGITAL IMAGE**

Hel en verdoemis, dat stond de gecomputeriseerde wereld te wachten. Het millenniumprobleem zou, nu nagenoeg een decennium geleden, de interne klokken van computers niet laten overschakelen van 1999 naar 2000, maar naar 1900 – met alle ontwrichtende gevolgen van dien.

Kernwapens zouden zichzelf lanceren. Elektriciteit zou uitvallen. Telecomverkeer zou onmogelijk worden. Het wereldwijde financiële verkeer kon stil komen te liggen. Overheden zouden niet langer hulpdiensten kunnen inschakelen en tegen uit de lucht vallende vliegtuigen kon de luchtverkeersleiding niets doen.

Achteraf lijkt dat een verregaande opsomming. Maar hij komt uit een hoorzitting in het Amerikaanse Congres, daar geuit door Edward Yardeni. Hij was destijds hoofdeconoom van Deutsche Bank Securities en ’s werelds bekendste alarmist over het millenniumprobleem.

Econoom Yardeni had een prachtreputatie. Hij studeerde aan de topuniversiteiten Yale en Cornell, werkte eerder bij het ministerie van Financiën en het stelsel van centrale banken. Amerika’s grootste krant, USA Today, noemde hem „de meest geloofwaardige analist van het land”, volgens The Wall Street Journal was hij „een van de beste economische voorspellers”. Yardeni kreeg de complimenteuze bijnaam Wizard of Wall Street.

Yardeni begon al in 1997 over het millenniumprobleem en niemand kwam er zo veel mee in de openbaarheid als hij. Hij sprak erover bij de Wereldbank en de inlichtingendienst CIA, op de jaarlijkse bijeenkomst van wereldleiders in het Zwitserse Davos was hij een coryfee.

Zijn waarschuwende woorden hadden effect: alleen al in Amerika vormde het Witte Huis een speciale werkgroep, werd er wetgeving aangenomen zodat bedrijven niet konden worden aangeklaagd na computerproblemen, verkochten verzekeringsbedrijven speciale polissen en brachten advocaten alles in stelling om een stortvloed van rechtszaken aan te kunnen. De Amerikaanse overheid gaf volgens de meest voorzichtige schatting 100 miljard dollar (nu 68 miljard euro) uit om het probleem voor te zijn.

Want wat gebeurde er voor verschrikkelijks?

Edward Yardeni: „Niets. Misschien waren er een of twee klokken die een verkeerde datum aangaven. Het bleek een compleet non-event.”

Er waren wel computerproblemen. In een casino stopten 150 gokkasten ermee. Het alarmsysteem van een leegstaand overheidsgebouw viel uit, waardoor de deuren die nacht openstonden. In een videotheek moest een klant tienduizenden dollars aan boete betalen voor een honderd jaar te laat teruggebrachte video. Yardeni: „Oudjaarsavond vierde ik gewoon met mijn vrouw en kinderen thuis, terwijl we de seconden aftelden. Ik ging naar bed, stond op en alles deed het nog.”

Na een minimale schuldbekentenis en tien jaar van zwijgen wil hij wel weer afspreken om erover te praten – maar dan wel in een New Yorkse hotel-lobby, niet op Wall Street. Daar werkt hij namelijk niet meer. Yardeni houdt kantoor aan huis, buiten de stad. Hij heeft een adviesbedrijfje met vijf werknemers, die ook allemaal vanuit hun eigen woning werken.

Uw doemscenario’s kwamen niet uit.

„Het is goed mogelijk dat er nooit een probleem is geweest. Het is ook mogelijk dat bedrijven op tijd hebben ingegrepen doordat mensen als ik de noodklok hebben geluid. In ieder geval: toen er niets gebeurde bleek dat ik verkeerd zat – wel een opluchting.”

„Wat ik mijzelf wel verwijt: het lijkt erop dat het millenniumprobleem in enig opzicht wel tot een recessie heeft geleid: door het bestrijden van dit computerprobleem werd flink wat geld in de computersector gepompt. Toen er niets gebeurde, is die geldstroom opgedroogd en dat heeft eraan bijgedragen dat de technologiezeepbel is gebarsten.”

U zegt dus nu zelfs dat u heeft bijgedragen aan een probleem?

„Ik was nooit uit op doom and gloom of op een depressie – ik ben een familiemens en ik hou er ook niet van als mensen hun baan verliezen. Maar ik zag wel een recessie aankomen.”

In die tijd duidde u zichzelf aan als ‘alarmist’.

„Ik was paniek aan het zaaien omdat ik vond dat bedrijven veel geld moesten uitgeven om het probleem te bestrijden. Niet dat ik vond dat mensen zichzelf moesten bewapenen of bunkers moesten bouwen.”

Uw waarschuwingen in die tijd waren desalniettemin opruiend.

„Ik probeerde de aandacht te krijgen – en dat lukte. Misschien heb ik te lang volgehouden, had ik zes maanden voor het eind de victorie moeten kraaien.”

Hoe kon u dit verkeerd inschatten?

„Het was een flinke blunder, de grootste misser van mijn carrière. Zijn er computers stilgevallen? Nee. Kregen we een recessie zoals ik voorspelde? Nee. Dat geef ik toe – maar ik heb er geen spijt van.”

Er is wel veel geld uitgegeven. The Wall Street Journal schreef dat er een „eind-van-de-wereld-sekte” was geweest, dat dit „de bedotterij van de eeuw” moest zijn.

„Daarin hadden ze volgens mij wel gelijk.” Hij denkt dan even na en reageert in tweede instantie met een tegengeluid. „Maar als het bedrog was, waarom hebben al die bedrijven dan al dat geld uitgegeven?”

Omdat geloofwaardige mensen zoals u dat aanraadden?

„Luister. Wacht even. Bestuurders van grote bedrijven weten echt wel waarover ze het hebben. Die geven geen geld uit aan een vals alarm.”

U doet uw eigen invloed nu tekort.

„Ik was helemaal niet zo belangrijk.” Opnieuw, een denkpauze. En dan: „Ik was misschien geloofwaardig en ik had een goede reputatie – nog steeds, denk ik. Maar ik heb het millenniumprobleem niet uitgevonden. Bovendien waren er mensen dag en nacht mee aan het werk en namen landen het zo serieus dat ze er veel geld in pompten.”

Sommige landen – Rusland, Duitsland, Italië – vielen juist op doordat ze er geen geld aan uitgaven.

„Ja.”

En daar gebeurde niets na de jaarwisseling.

„Exact.”

Wat zegt dat dan?

„Dat in sommige landen computers niet zo van vitaal belang waren.”