Supersnelrecht afhankelijk van snelle koeriers

De ervaringen van begin dit jaar met ‘supersnelrecht’ waren geen onverdeeld succes. Toch zullen relschoppers tijdens Oud en Nieuw ook nu weer binnen drie dagen worden berecht.

De huwelijksruzie van die Oudjaarsnacht belandde op het politiebureau. Drie dagen later kreeg de echtelijke vete een vervolg bij de strafrechter, op een ‘supersnelrechtzitting’ in Amsterdam. Die zitting was bedoeld ter vervolging van relschoppers tijdens de jaarwisseling.

Het zijn taferelen die de Amsterdamse rechtbank op 4 januari wil voorkomen. De mankracht aan rechters, officieren van justitie en advocaten die in het weekeinde na nieuwjaar moet worden ingezet om de echte nieuwjaarshooligans ‘lik op stuk’ te geven, is al zo schaars.

Toch was dat vechtende echtpaar op de eerste ‘turbozittingen’ tegen nieuwjaarshooligans, begin dit jaar, geen incident. Van de 38 verdachten die terechtstonden, waren er 13 helemaal niet betrokken bij de nieuwjaarsrellen.

Het supersnelrecht is volgens een meerderheid van de Tweede Kamer een belangrijk instrument ter bestrijding van het toenemende geweld tegen politie, brandweer en andere hulpverleners, en van vernielingen en brandstichtingen. Nieuwjaarsfeesten zijn ontaard in permanente noodsituaties waaraan burgemeesters, politie en Openbaar Ministerie (OM) een halt willen toeroepen.

Het plan van begin dit jaar ging uit van arrestatie, opsluiting en veroordeling van relschoppers binnen drie dagen. Rechters gingen daar schoorvoetend mee akkoord. Was er wel voldoende tijd om de dossiers inhoudelijk te behandelen? Zou het OM erin slagen om de juiste relschoppers in de beklaagdenbank te krijgen?

Begin januari trokken de eerste supersnelrechtzaken in Amsterdam, Utrecht, Rotterdam en Den Haag veel publiciteit. Maar het aantal verdachten was een druppel op de gloeiende plaat, afgezet tegen het aantal aangehouden relschoppers. Vorig jaar hield de politie tijdens de nieuwjaarsfeesten 639 relschoppers aan. Daarvan belandden er 38 in zo’n supersnelrechtprocedure, inclusief de 13 die niet eens terechtstonden voor betrokkenheid bij nieuwjaarsrellen. Een bijdrage aan het beheersbaar maken van de nieuwjaarsrellen hebben die supersnelrechtzittingen nauwelijks gehad, concludeert de Politieacademie in een recente inventarisatie van de genomen maatregelen.

Succesvol supersnelrecht is onder meer afhankelijk van snelle beschikbaarheid van dossiers, zowel voor de rechter als de verdediging. Dat heeft de ervaring inmiddels geleerd. Maar die dossiers zijn nog steeds niet digitaal beschikbaar. Rechters en advocaten zijn in het weekeinde na nieuwjaarsnacht afhankelijk van bodes en koeriers om voorbereid te zijn op de zittingen die de maandag daarop gepland staan.

In Amsterdam en Utrecht staan de supersnelrechtprocedures op 4 januari op de rol. Rotterdam begint al in het weekeinde, op 2 januari. Niemand weet hoeveel relschoppers dan in het beklaagdenbankje staan. Wel staat vast dat het om ‘bekennende verdachten’ moet gaan en dat complicerende reclasserings- of psychiatrische rapporten niet kunnen worden behandeld. Hetzelfde geldt voor zaken waarbij slachtoffers zich als benadeelde partij in de procedure willen voegen.

Komende Oud en Nieuw moet ook blijken of de in januari door de rechter opgelegde huisarresten te handhaven zijn. Zestien verdachten kregen zo’n alternatieve straf voor het komende nieuwjaarsfeest. Het is de vraag of zij zich echt niet op straat zullen vertonen. Het huisarrest blijft beperkt tot een brief en een waarschuwing vooraf dat ze binnen moeten blijven, bevestigt een woordvoerder van de politie Den Haag. Slaan ze die waarschuwing in de wind, dan is hun pakkans afhankelijk van agenten op straat die de relschoppers aan de hand van foto’s moeten herkennen. Als ze toch worden gepakt, wordt de veroordeling mogelijk omgezet in celstraf.

Minister Ter Horst (Binnenlandse Zaken, PvdA) heeft de gemeenten eerder dit jaar opgeroepen voorzieningen te treffen voor de jaarwisseling. Diverse gemeenten hebben daar gehoor aan gegeven. Zo mogen Rotterdamse ordeverstoorders de festiviteiten in het centrum van de stad tijdens de jaarwisseling niet meevieren.

De gemeente Barneveld zet een vliegtuigje in om brandstapels op te sporen. Defensie zet een onbemand spionagevliegtuigje in boven het Noord-Brabantse dorp Veen, waar het vorig jaar tijdens Oud en Nieuw kwam tot brandstichting en rellen met de politie.

Raddraaiers in Den Haag hebben een waarschuwingsbrief gekregen. In de brief, die persoonlijk door een wijkagent wordt overhandigd, waarschuwt de politie de overlastbezorgers dat ze extra in de gaten worden gehouden. Om het aantal autobranden terug te dringen, is het in Den Haag mogelijk de auto gratis of met korting in een parkeergarage te stallen. Bestuurders worden gratis met de tram naar huis gebracht. In Arnhem en omliggende plaatsen geldt een vuurwerkverbod rond scholen. In onder meer Leiden, Gouda en Rotterdam dragen agenten een camera op hun kleding.

Het OM in Rotterdam, dat op 2 januari aftrapt met supersnelrechtzittingen, zegt vorig jaar genoeg voorbereidingstijd te hebben gehad. Met een zitting op 2 januari is het volgens een woordvoerder ook mogelijk raddraaiers van vroeg op de avond snel te berechten. „Het heet supersnelrecht, dus doen we het ook supersnel.”

    • Jos Verlaan
    • Rutmer Brekhoff