Het lichaam gescand

De mislukte aanslag op een vliegtuig boven Detroit heeft de discussie doen oplaaien over bodyscans op luchthavens, apparaten waarmee door kleding kan worden gekeken. Tenslotte was de verdachte zowel op het vliegveld in Lagos, Nigeria, als op Schiphol door de controles gekomen, zonder dat de explosieve stof werd aangetroffen die hij tijdens de vlucht van Northwest Airlines op zijn lichaam droeg.

Het kan bij zulke discussies geen kwaad te herinneren aan fundamentele rechten die bijvoorbeeld de Nederlandse Grondwet de burgers biedt: het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer (artikel 10) en het recht op de onaantastbaarheid van het lichaam (artikel 11). In beide gevallen voegt de Grondwet eraan toe: behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen. Met andere woorden: onaantastbaar zijn deze grondrechten niet. Maar het risico bestaat dat ze bij de actuele stand van zaken onder het mom van grotere veiligheid iets te achteloos terzijde worden geschoven.

De Europese Commissie was er eerder voorstander van dat met ingang van het komend jaar op de Europese luchthavens bodyscans zouden komen. Bij wijze van experiment staan er al zestien op Schiphol. Maar het Europees Parlement trapte op de rem. De Britse Europarlementariër Bradbourn van de conservatieve fractie wees in 2008 op „het gevaar dat een legitiem veiligheidsprobleem verandert in een onaanvaardbare peepshow voor de beveiligingsindustrie”. Hij meende dat onschuldige reizigers in hun waardigheid worden aangetast.

Er klonken van diverse kanten meer bezwaren in Straatsburg. „De vurige wens om nóg meer nuttige informatie in de strijd tegen het terrorisme af te dwingen”, zei de Italiaanse communist Catania „dreigt steeds meer een autoritaire interpretatie van de rechtsstaat aan te moedigen”. Ook waren er vragen over de risico’s voor de gezondheid als passagiers vaak aan dergelijke scans worden onderworpen.

In die discussie ging het dan nog om het gebruik van de bodyscan op vrijwillige basis, bijvoorbeeld voor passagiers die haast willen maken of bezwaar hebben tegen handmatige fouillering. Op die vrijwilligheid legde Europees Commissaris Tajani destijds de nadruk, zoals hij ook verzekerde dat de gegevens die de bodyscans opleveren, niet zouden worden misbruikt, een andere vrees in het parlement.

Het is waarschijnlijk dat de meeste passagiers het gevoel dat ze veilig kunnen vliegen een hoger belang toekennen dan hun privacy en het gevaar van big brother-achtige overheden. Dat Schiphol inmiddels ook over twee scans beschikt die op verdachte voorwerpen kunnen wijzen zonder dat het menselijk oog eraan te pas komt, zal bovendien aan sommige bezwaren tegemoet komen.

Maar dat is nog geen reden om lichtvaardig over te gaan tot een verplichte invoering van bodyscans. De argumenten die in het europarlement zijn gewisseld, zijn niet opeens ongeldig. En de vraag blijft wat veilig reizen is, als een terrorist morgen besluit niet het vliegtuig te nemen, maar met een bomgordel in de trein van Amsterdam naar Parijs te stappen.