Filiaal Al-Qaeda eist aanslag op

De Jemenitische Al-Qaeda zou achter de aanslag bij Detroit zitten. De VS waren al be zorgd over Jemen.

Met zijn bekendmaking verantwoordelijk te zijn voor de mislukte aanslag op 25 december op het Amerikaanse vliegtuig bij Detroit heeft Al-Qaeda-op-het-Arabisch-Schiereiland zich gisteren, in elk geval verbaal, voor het eerst buiten het Golfgebied gemanifesteerd. Eerder al had de dader zelf, de Nigeriaan Umar Farouk Abdulmutallab, verklaard door dit autonome regiokantoor van het terreurnetwerk Al-Qaeda te zijn aangestuurd.

Jemen bevestigde vandaag dat Abdulmutallab tussen begin augustus en begin december in het land was, wat de claim van Al-Qaeda geloofwaardigheid geeft. Hij had een visum gekregen om Arabisch te studeren aan een taalinstituut in de hoofdstad Sana’a.

De Verenigde Staten maakten zich al lang zorgen over de vrijheid van handelen van de terreurgroep in Jemen. De regering van president Ali Abdullah Saleh, die ook kampt met een rebellie in het noorden en een afscheidingsbeweging in het zuiden, verliest in toenemende mate greep op het land.

„De heldhaftige strijder, de naar martelaarschap strevende broeder Umar Farouk, heeft met de hulp van God een unieke operatie uitgevoerd aan boord van een Amerikaans vliegtuig van de Nederlandse stad Amsterdam naar de Amerikaanse stad Detroit”, zo meldde Al-Qaeda-op-het-Arabisch-Schiereiland in een verklaring op jihadistische websites. „Hij was alle geavanceerde, nieuwe machines en technologieën te slim af en slaagde erin de controleposten op de internationale luchthaven door te komen. Dapper, zonder angst voor de dood prikte hij met zijn grootse daad de mythe van de Amerikaanse en internationale inlichtingendiensten door.”

In Saoedi-Arabië, buiten Jemens grenzen maar binnen zijn natuurlijke werkterrein, deed de groep begin september van zich spreken met een – eveneens mislukte – aanslag op het hoofd van het Saoedische anti-terreurprogramma, prins Mohammed bin Nayef in diens woning bij Jeddah. Daarbij werden waarschijnlijk dezelfde explosieven gebruikt als in het Amerikaanse vliegtuig, PETN. In oktober meldde de groep op internet: „Je hebt niet veel nodig om 10 gram explosieven te maken [..] Blaas ermee een tiran op of een nest van de inlichtingendiensten of een prins of een minister of een kruisvaarder waar je hen vindt, op luchthavens in de landen die deelnamen aan de westerse kruisvaart tegen moslims of in hun vliegtuigen, woonwijken of metrolijnen.”

De hoogste Amerikaanse legercommandant in het Midden-Oosten, generaal David Petraeus, waarschuwde al in april in het Huis van Afgevaardigden dat extremisten, in het bijzonder Al-Qaeda, in Jemen in alle rust terroristische operaties konden beramen en organiseren. Hij verklaarde dat deze groepen gebruik maakten van het onvermogen van de regering haar hele grondgebied te controleren. De antiterrorismecoördinator van de Europese Unie, Gilles de Kerchove, wees in mei in een vraaggesprek met het persbureau Reuters in Riad zelfs op de mogelijkheid dat Jemen als een „mislukte staat” zou eindigen.

Jemen is van het begin af een van de belangrijkste leveranciers geweest van mankracht voor Al-Qaeda. Duizenden Jemenieten trokken in de jaren tachtig naar Afghanistan om te helpen vechten tegen de Sovjet-bezetters. Velen van hen voegden zich na de Sovjet-terugtrekking in 1989 bij het nieuwe, internationale terreurnetwerk van de Saoediër Osama bin Laden, wiens vader uit Jemen kwam.

Na de val van het Talibaanbewind in Afghanistan in 2001 keerden zij naar huis terug, waar zij zich ten oosten en ten zuidoosten van Sana’a concentreerden, en sommigen hun terreuractiviteit voortzetten. Begin dit jaar werd Al-Qaeda-op-het-Arabisch-Schiereiland opgericht, een fusie van de Jemenitische en Saoedische afdelingen. Dit samengaan was het antwoord op de nederlaag tegen de Saoedische veiligheidsdiensten, die de laatste jaren tientallen extremisten hadden gedood en honderden gevangengezet. De fusie leidde tot een nieuw elan.

Lang zag de Jemenitische regering het moslimextremisme niet als haar belangrijkste probleem, zei eerder dit jaar de Amerikaanse Jemen-specialist Gregory Johnsen, die actief is op het blog Waq al-Waq. De noordelijke rebellen en de zuidelijke separatisten achtte zij een veel grotere bedreiging. Maar onder zware Amerikaanse druk en volgens Amerikaanse media met Amerikaanse adviseurs en wapensteun heeft het Jemenitische leger de afgelopen weken aanvallen uitgevoerd op Al-Qaeda-bolwerken. Daarbij zijn volgens plaatselijke bronnen naast extremisten tientallen burgers gedood. Dat zou juist de aantrekkingskracht van Al-Qaeda weer kunnen vergroten.

    • Petra de Koning
    • Carolien Roelants