Crisis? In winkelstraat de Lijnmarkt houden ze vol

Hoe blijven winkeliers overeind na de economische crisis? Deze krant volgt in 2010 winkelstraat de Lijnmarkt in Utrecht. Eerste deel van een serie.

Europa,Nederland, Utrecht, 28-12-2009 Lijnmarkt, winkelstraat in voetgangersgebied van Utrecht. Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

Het gaat minder hard dan gehoopt. Eigenaresse Corrie Scherpenisse (48) van de luxe bonbonzaak La Chiara Cioccolata peinst zich suf hoe zij haar omzet kan verhogen. Twee maanden terug heeft ze haar winkeltje aan de Lijnmarkt in Utrecht geopend. „Aan het raam zou ik veel meer klanten trekken”, zegt ze. „Maar dit is een monumentaal pand. Je mag de gevel niet zo maar veranderen.”

Haar winkeltje, smal en diep, is moeilijk in te richten. De interieurontwerper heeft het toch aantrekkelijk weten te maken door de glazen toonbank helemaal tot achterin de zaak te laten doorlopen. Maar Scherpenisse denkt alweer aan verbouwen. „Deze zomer wil ik ook ijs gaan verkopen. Daarvoor moet de toonbank weer veranderd worden. Had ik dat maar in één keer gedaan.” Een klant! Mag ze die tussendoor even helpen? „Dat is dan drie euro vijftig.”

De Lijnmarkt is een winkelstraat in beweging. Het is een van de straten in de Utrechtse binnenstad waar veel zelfstandige ondernemers een winkeltje hebben. Het is er kleinschalig en gezellig. En druk – de straat ligt aan de rand van het voetgangersgebied van het centrum van Utrecht. Mensen passeren er op weg van en naar de parkeergarage aan de Springweg, of komen er op af voor een van de speciaalzaken.

Je vindt er „de laatste wolwinkel in Utrecht” van Gerda en Johan Aikema en kunstwinkel Samira van de Egyptische egyptoloog Youssef Milad. Er zit een filiaal van bergsportwinkel Kathmandu, speciaal voor vrouwen, exclusieve brillenwinkel Optical Art, trendy eetcafé Bis, bruine kroeg De Witte Ballons en vele hippe kledingwinkels.

Voor het overgrote deel zijn het eenmanszaken. Sommigen zitten er al lang. De wolwinkel 29 jaar, de verkoper van huishoudelijke apparaten 58, de fotozaak 80. De laatste tijd zijn er ook veel nieuwelingen gekomen. Doordat ondernemers geen opvolger konden vinden, of zaken failliet gingen.

De recessie is te voelen op de Lijnmarkt. Sommigen merken het een beetje, anderen erg, een enkeling zag zijn omzet juist stijgen.

Foto Patent, in een klein pandje aan de oostkant, heeft het zwaar. „Ken ik u niet”, vraagt eigenaar Wim Heijmans (61). Jawel, de klant kocht hier anderhalf jaar geleden een Canon G10. Heijmans moest vorige maand een van zijn zes medewerkers ontslaan. Voor het eerst. „Eind 2008 kwam de crisis. Een jaar lang heb ik veel minder verkocht. Sinds juni trekt het weer iets aan, maar over het hele jaar verlies ik 15 procent omzet.”

Vervolg Lijnmarkt: pagina 15

Detailhandel Italiaanse espressomachines van 2.090 euro verkopen goed

De huidige omzet en de toekomstperspectieven van de zaken in de Utrechtse winkelstraat verschillen sterk

De fotowinkel zit er al sinds 1929. De eerste eigenaren, joods, overleefden de oorlog niet. Heijmans werkt er sinds 1973 en nam in 1984 de zaak over. „Mensen weten ons nog steeds te vinden”, zegt hij. Vooral sport- en vogelfotografen. „Ons sterke punt is ons advies.”

Heijmans verkoopt de nieuwste digitale spiegelreflexcamera’s met lenzen en toebehoren en heeft een goede handel in tweedehands camera’s op internet. Maar de laatste jaren heeft hij zijn bedrijfsvoering moeten aanpassen. „Foto’s ontwikkelen en afdrukken, die markt zijn we wel een beetje kwijt, ja. Maar daar is het maken van pasfoto’s voor teruggekomen.”

2010 ziet hij „met wisselende gevoelens” tegemoet. „Importeurs en fabrikanten hebben de laatste tijd veel op internet gedumpt. Daarom leef ik van week op week. Ik koop niet meer voor maanden in, zoals vroeger. Dan loop ik het risico dat ik ergens te veel van in huis heb. Het valt niet mee om alles zo bij te houden.”

Een eindje verderop, in een diep pand aan de westkant, vertelt Erik van Pommeren (58) het tegenovergestelde verhaal. Hij is eigenaar van een winkel in huishoudelijke apparaten.

Hij heeft het „veel te druk”, zegt hij. „Hoezo recessie? In het eerste half jaar van 2009 hadden wij een omzetstijging van ruim 14 procent. In de zomer was het iets rustiger, maar nog steeds boven het landelijk gemiddelde.”

Vooral de dure espressomachines die hij zelf uit Italië importeert verkopen goed. Zijn favoriet is de Alex van Gruppo Izzo. Kost 2.090 euro. Klanten komen uit het hele land, zegt hij. Vanochtend is de winkel nog leeg.

Van Pommeren overweegt volgend jaar iemand in dienst te nemen. Hij maakt met vrouw en zoon lange dagen. Maar hij twijfelt nog om iemand toe te laten in zijn familiebedrijf. „Iedereen komt meteen met eisen. Het is ikke, ikke, ikke.”

Veel winkeliers van de Lijnmarkt voelen zich onzeker over het komend jaar. Klimt Nederland uit de recessie of krijgt de crisis een lange staart? Eén ding is zeker: een nieuw bedrijf beginnen is nog steeds moeilijk.

Dokter Su uit China heeft een paar maanden geleden zijn acupunctuurzaakje uit Londen naar de Lijnmarkt verhuisd. Stijve nekken zijn zijn specialiteit, 35 euro voor een behandeling. Nederlands spreekt hij niet en zijn Engels is gebrekkig. Maar met Chinese vriendelijkheid komt hij een eind. Kan hij trouwens in ruil voor het interview een advertentie krijgen?

In Londen zaten te veel acupuncturisten en kruidentherapeuten, zegt Yuan Su, en de recessie is er heel erg. Hij koos de Lijnmarkt. Utrecht heeft nog niet zo veel Chinese kruidenwinkeltjes als Rotterdam en Amsterdam en dit is een leuke straat.

Maar de zaken gaan nog niet echt goed, zegt hij. Ook niet heel slecht. „It’s okay.”

Beginnend ondernemer zijn is zwaar, weet Corrie Scherpenisse van de bonbonzaak. Ze vertelt dat ze 23 jaar in de financiële wereld werkte. Ze opende een paar jaar geleden een internetbedrijfje met relatiegeschenken. Maar ze wilde in de stad zitten, niet op een industrieterrein. Nu staat ze in haar eigen winkeltje. „Ik kan vier uur per nacht slapen, er gaat heel veel tijd in zitten.”

Wat ook tegenvalt: „Smolders heeft mij de oorlog verklaard.” De bakkerszaak en chocolaterie ertegenover zit er sinds 2001. Bond en Smolders staat bekend om z’n luxe taartjes en bonbons. „Ze zien me als een indringer. Maar daar staat altijd een rij, en hier is het leeg.”

Eigenaar Patty Smolders aan de overkant: „Ik dacht wel in het begin: hoe kan iemand dat nou doen.” Ze zit in bakkersschort aan een van haar tafeltjes. „Was twee deuren verderop gaan zitten. Maar ja, wij hebben minder last van haar dan zij van ons.” In de winkel is het onverminderd druk en de leveringen aan horeca en hotels zijn weer terug op oude niveau begin 2009. Smolders zoekt personeel.

Corrie Scherpenisse levert ook chocolade aan bedrijven, dat houdt haar op de been. Ze moet wel omzet draaien. Haar man financierde de zaak mee. „Misschien ben ik volgende maand weg. Dan zegt mijn man: ho.”

La Chiara Cioccolata zit op nummer 14, één van de ‘wisselpandjes’, die om een of andere reden vaak van eigenaar veranderen. Eerder zat er een uitzendbureau, en een Chinese kruidenzaak. Tassenwinkel Bag-it op 44 is ook een wisselpandje, net als de winkel van van dokter Su op 18. En Nes herenmode op nummer 24. Allemaal zijn het kleine pandjes aan de oostkant van de straat. De vloeroppervlaktes zijn hier zo klein dat het moeilijk is voldoende omzet te draaien.

Sommige nieuwkomers worden met de nek aangekeken. Nes past niet in de straat, vinden ze bij de sieradenwinkel op de hoek. Harde muziek, strakke pakken, glanzende bloesjes. Of zij dat ook vinden? Het personeel wil niet met de journalisten praten.

Wat er wel past op de Lijnmarkt? Een Wereldwinkel, een chique lingeriezaak, winkels met kindermerkkleding en ongewone damesmode, zoals de zwierige jurken van Cora Kemperman en de randjes en kantjes van Noa Noa.

Heidi de Ruijter is eigenaar van één van de dertien Nederlandse franchisevestigingen van het Deense modemerk Noa Noa. Ze zit in een prachtig pandje aan de oostkant, met licht van twee kanten. „Het is een leuke eigen-ondernemersstraat”, zegt ze. „We hebben onderling 10 procent korting afgesproken. Ons koffiezetapparaat kochten we bij Van Pommeren en we eten regelmatig bij restaurant Bis, in de straat. Je gunt het elkaar.”

Het lijkt erop dat aan de Lijnmarkt de kledingwinkels het meest gevoelig zijn voor de conjunctuur. Noa Noa heeft in de begroting voor 2010 geen groei meegenomen en de uren van het personeel teruggeschroefd. Kinderkledingwinkel Noahs heeft het ergste gehad in 2008 en verkopen weer beter. „Maar we kunnen nog wel een stuk groeien.” De winkel heeft ook een outlet in Maarssen en een internetwinkel.

Er komen heel wat kinderkledingwinkels bij in Utrecht, zegt Jantien Croese van Noahs. „De recessie zal het kaf van het koren scheiden.”

Youssef Milad, de egyptoloog van nummer 39, denkt dat Nederlanders te makkelijk de schuld aan de recessie geven als het even wat minder gaat. Hij weet niet wat het effect van de recessie is. „Misschien zet ik vijf stappen vooruit en ga ik er twee terug door de recessie? Het is gissen, ik weet het niet.”

Maar hij zal er niet aan onderdoor gaan. „Liefhebbers kopen toch graag kunst. 2008 is mijn beste jaar geweest.”