Twee keer verfilmd door Hollywood

Necrologie

Hij vocht tegen de nazi’s en stak de Stille Oceaan over op een vlot, maar Haugland zag zichzelf niet als held.

FILE- This is an April 18, 2002, file photo of of Knut Magne Haugland, one of six crew members who crossed the Pacific Ocean on board the balsa wood raft Kon-Tik. Haugland died at the age of 92 in Oslo Friday Dec. 25, 2009. (AP Photo/Knut Falch, Scanpix, File) ** NORWAY OUT ** AP

Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakte Knut Magne Haugland deel uit van een Noors-Brits commando dat het onderzoek van de nazi’s om een atoombom te maken verijdelde. Kort na de oorlog was de Noor een van de zes leden van de Kon-Tiki-expeditie van zijn vriend Thor Heyerdahl, die met een houten vlot de Stille Oceaan overstak. Beide daden werden door Hollywood succesvol verfilmd, maar de op Eerste Kerstdag op 92-jarige leeftijd in een ziekenhuis in Oslo overleden Haugland wilde allesbehalve een held genoemd worden. „Ik deed gewoon mijn werk.”

Op 23-jarige leeftijd was de radio-operator in 1943 een van de sleutelfiguren bij de aanslag op een zwaar-waterfabriek in het Noorse Vemork. De nazi’s onderzochten er hoe ze dideuteriumoxide (bekend als ‘zwaar water’) konden gebruiken als grondstof voor een atoombom. Na de aanslag werden Haugland en zijn mede-verzetstrijders door 3.000 Duitse soldaten gezocht, drie keer wist hij aan de nazi’s te ontsnappen. De sabotageactie ging de geschiedenis in als een van de grootste verzetsdaden tegen nazi-Duitsland, en werd in 1965 door Anthony Mann verfilmd als The Heroes of Telemark, met Kirk Douglas en Richard Harris in de hoofdrollen.

Haugland voelde zich altijd ongemakkelijk als hem een heldenrol werd toegedicht, in 2003 nog in een interview met The Guardian, naar aanleiding van de BBC-documentaire The Real Heroes of Telemark. „Ik gebruik dat woord nooit voor mij of mijn vrienden. Wij deden gewoon ons werk. 41 mensen zijn bij die operatie om het leven gekomen en dat hadden we kunnen voorkomen. Door die doden moeten we het verhaal niet verheerlijken.”

Haugland, die tot 1983 directeur was van het Noors Verzetsmuseum, werd voor zijn sabotagedaad gehuldigd in Noorwegen, Groot-Brittannië en Frankrijk.

Al tijdens de oorlog was Haugland gefascineerd geraakt door de theorieën van zijn vriend Thor Heyerdahl, de antropoloog die beweerde dat al in de oude Inca-cultuur contact was geweest tussen Inca’s en mensen uit Polynesië. Daarom begonnen ze in 1947 met vier anderen vanuit Peru aan een toch van duizenden kilometers over de Stille Oceaan tot in Polynesië, op een vlot van balsahout.

Haugland verzorgde via een radio het contact met het vasteland en bracht zo verslag uit van de expeditie, die zo kort na de oorlog tot de verbeelding sprak. Toen een van de andere expeditieleden, Herman Watzinger, overboord sloeg en door de sterke stroming het vlot niet meer kon bereiken, bond Haugland zichzelf aan het vlot vast met een touw en redde hij zijn vriend van de verdrinkingsdood.

Heyerdahl maakte aan boord een documentaire, Kon-Tiki, die in 1950 in Los Angeles werd bekroond met een Oscar. Haugland, die na de expeditie een museum wijdde aan de Kon-Tiki, was de laatste overlevende van de zes opvarenden.