Totale veiligheid illusoir

Umar Farouk Abdulmutallab, de zoon van een Nigeriaanse ex-minister en bankier, die op Kerstdag heeft geprobeerd een vliegtuig boven Detroit tot ontploffing te brengen, werd al verdacht voordat hij in Lagos op het vliegtuig via Amsterdam naar de Verenigde Staten stapte. Anderhalf jaar geleden had hij op het Amerikaanse consulaat in Londen nog gewoon een visum gekregen.

Maar in november was hij, na een bezorgde tip van zijn eigen vader, op de Terrorist Identities Datamart Environment (Tide) gezet, Op deze lijst figureren maar liefst 550.000 mensen. Volgens de New York Times betekende dat echter niet dat hem op Schiphol de toegang tot het vliegtuig naar de VS hoe dan ook ontzegd had moeten worden. De student van gegoede komaf, die naar eigen zeggen opereerde voor Al-Qaeda in Jemen, was niet geregistreerd op de ‘no fly list’ waarop 4.000 potentiële terroristen staan, noch op de 14.000 namen tellende lijst van lieden die aan een extra screening worden onderworpen.

Mede door enkele undercoverreportages van een journalist voor SBS heeft de luchthaven Schiphol geen onberispelijk blazoen. Toch lijkt het vooral deze relatief lage graad van verdenking die verklaart waarom Abdulmutallab in Amsterdam niet is tegengehouden en opgepakt. Die vermelding op de Tide heeft het bewakingspersoneel, dat alle passagiers voor de detectorpoortjes aan een kort interview onderwerpt, kennelijk niet gealarmeerd. De explosieven, die hij op zijn lichaam bij zich droeg, zouden alleen bij handmatig fouilleren zijn gevonden. Dat was waarschijnlijk wel gebeurd als Abdulmutallab op een van die twee lijsten met in totaal 18.000 namen had gestaan.

Dit soort lacunes zijn al langer bekend. Richard Reid, de ‘shoe bomber’, had eind 2001 op weg van Parijs naar Miami dezelfde explosieve chemicaliën bij zich als Abdulmutallab. Sindsdien zijn de veiligheidsmaatregelen op veel vliegvelden aangescherpt. Her en der moeten passagiers hun schoenen bijvoorbeeld uitdoen en mogen er geen flesjes aan boord worden meegenomen. Maar daarmee is een waterdichte controle nog niet gegarandeerd.

President Obama van Amerika heeft gisteren nieuwe veiligheidsmaatregelen verordonneerd en een onderzoek gelast. Schiphol moet dat eveneens doen, ook als de luchthaven alles protocollair heeft afgehandeld.

Nader onderzoek kan gaten in de beveiligingsprocedures weer dichten en de mogelijke sleetse discipline om die te handhaven, opnieuw aandraaien.

Niet minder belangrijk is dat zulk onderzoek licht kan werpen op de vraag of de dader deel uitmaakte van een breed netwerk dan wel grotendeels op eigen houtje opereerde. Het antwoord op die vraag biedt enig houvast om de omvang van de terreurdreiging op waarde te schatten en de maatvoering van de tegenacties in het oog te houden.

Want 100 procent zekerheid bestaat hoe dan ook niet. Op de keper beschouwd hebben terroristen, zeker als ze hun eigen leven willen geven, altijd een voorsprong op de veiligheidsdiensten. Risico’s kunnen hooguit worden gereduceerd, niet geëlimineerd. Totale veiligheid is in een open en democratische maatschappij nu eenmaal een illusie.