Met de beste wensen voor het nieuwe jaar

Van de 38 verdachten die vorig jaar terechtstonden waren er 13 niet betrokken bij nieuwjaarsrellen.

Zijn de rechtbanken dit jaar beter voorbereid op de ‘turbozittingen’?

Europa, Nederland, Nieuwegein, 03-01-2008 Oud en nieuw jaar 2007 2008. Een telefooncel is vernield. De straat ligt bezaaid met vuurwerk, verpakkingen, en glassplinters. Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

De huwelijksruzie die Oudjaarsnacht eindigde op het politiebureau. En drie dagen later zijn vervolg kreeg bij de strafrechter. Op een ‘supersnelrecht-zitting’ in Amsterdam, bedoeld om relschoppers tijdens de jaarwisseling schrik aan te jagen. Het zijn taferelen die de Amsterdamse rechtbank volgende week maandag wil voorkomen. Want de mankracht aan rechters, officieren van justitie en advocaten die in het weekeinde na nieuwjaar moet worden ingezet om de echte ‘nieuwjaarshooligans’ aan te pakken, is al zo schaars.

Toch was dat vechtende echtpaar geen incident tijdens de eerste ‘turbozittingen’ begin dit jaar. Van de 38 verdachten die terechtstonden, waren er 13 helemaal niet betrokken bij de nieuwjaarsrellen. Terwijl supersnelrecht daar wel voor bedoeld was, als antwoord op het toenemend geweld tegen politie, brandweer en andere hulpverleners en als reactie tegen vernielingen en brandstichtingen. Nieuwjaarsfeesten zijn ontaard in permanente noodsituaties waar burgemeesters, politie en het Openbaar Ministerie een halt aan willen toeroepen.

Supersnelrecht was volgens een meerderheid in de Tweede Kamer een belangrijk instrument om nieuwjaarsrellen de kop in te drukken. Het moest relschoppers lik op stuk geven: Oppakken, vastzetten en binnen drie dagen veroordelen, was vorig jaar de remedie. Rechters gingen daar schoorvoetend mee akkoord. Was er wel voldoende tijd om de dossiers inhoudelijk te behandelen? Zou het Openbaar Ministerie erin slagen om de juiste relschoppers in de beklaagdenbank te krijgen?

Begin januari trokken de eerste supersnelrecht-zaken in Amsterdam, Utrecht, Rotterdam en Den Haag veel publiciteit. Maar het aantal verdachten was een druppel op de gloeiende plaat, afgezet tegen het aantal aangehouden relschoppers.

Vorig jaar hield de politie tijdens de nieuwjaarsfeesten 639 relschoppers aan. Daarvan belandden er 38 in zo’n supersnelrechtprocedure, inclusief de 13 die niet eens voor hun betrokkenheid bij die nieuwjaarsrellen terechtstonden. Een bijdrage aan het beheersbaar maken van de nieuwjaarsrellen hebben die supersnelrecht-zittingen dan ook nauwelijks gehad, concludeert de Politieacademie in een recente inventarisatie van de genomen maatregelen.

Succesvol supersnelrecht is onder meer afhankelijk van snelle beschikbaarheid van dossiers, zowel voor de rechter als de verdediging, zo heeft de ervaring inmiddels geleerd. Maar digitaal zijn die dossiers nog steeds niet beschikbaar. Zodat rechters en advocaten in het weekeinde na nieuwjaarsnacht afhankelijk zijn van bodes en koeriers om voorbereid te zijn op de zittingen die de maandag daarop gepland staan. In Amsterdam en Utrecht staan de supersnelrechtprocedures op 4 januari op de rol. Rotterdam al in het weekeinde, op 2 januari. Maar niemand weet hoeveel relschoppers dan in het beklaagdenbankje staan. Wel dat het om ‘bekennende verdachten’ moet gaan en dat complicerende reclasserings- of psychiatrische rapporten niet behandeld kunnen worden. Hetzelfde geldt voor zaken waarbij slachtoffers zich als benadeelde partij in de procedure willen voegen.

Komend Oud en Nieuw moet ook blijken of de in januari door de rechter opgelegde huisarresten te handhaven zijn. Zestien verdachten kregen zo’n alternatieve straf voor het komende nieuwjaarsfeest. Het is alleen de vraag of zij zich echt niet op straat zullen vertonen. Want dat huisarrest blijft beperkt tot een brief en een waarschuwing vooraf dat ze binnen moeten blijven, bevestigt een woordvoerder van de politie in Den Haag. Slaan ze die waarschuwing in de wind, dan is hun pakkans afhankelijk van agenten op straat die de relschoppers aan de hand van foto’s moeten herkennen.

Alleen Den Haag boekte afgelopen januari, met twintig supersnelrecht-zaken, successen in de strijd tegen nieuwjaarsvandalisme. Twee keer zoveel als in Utrecht, terwijl de rechtbank in Rotterdam slechts twee zaken behandelde. In Den Haag werden ook de meeste huisarresten opgelegd (10) en met acht maanden cel, werd daar de hoogste straf opgelegd. Politie en justitie in Den Haag waren van de vier grote steden ook het best voorbereid op supersnelrecht. Zo wist de politie haar dossiers op tijd aan te leveren bij het Openbaar Ministerie, zo blijkt uit de inventarisatie van de Politieacademie. Elders kampte de recherche daags na de nieuwjaarsrellen met het probleem dat de agenten die de processen-verbaal hadden opgemaakt, niet meer bereikbaar waren voor correcties.

Den Haag combineerde supersnelrecht ook met andere maatregelen om ongeregeldheden te voorkomen. Zo werden er ‘schoonmaaktreinen’ ingezet, een combinatie van brandweerauto’s, shovels en opruimwagens die onder politiebegeleiding puin ruimden. Ambulancepersoneel rukte uit met speciale brillen ter bescherming tegen vuurwerk, terwijl de autoruiten waren afgeschermd met speciaal folie tegen vuurwerk of stenen. Op een uitzondering na, waren politiecharges afgelopen jaarwisseling niet nodig.

Het aantal autobranden, waar Den Haag berucht om is, bleef beperkt tot 52, een halvering in vergelijking met het jaar daarvoor. Reden voor deze afname is onder meer de inzet van een speciaal ‘autobrandenteam’ dat preventief onrustzaaiers aanhield. In Utrecht, waar de politie niets ondernam om autobranden tegen te gaan, steeg het aantal van 20 naar 42.