Indonesië onafhankelijk op 17 augustus 1945?

Kun je de werkelijkheid achteraf veranderen? Een reeks welingelichte en weldenkende Nederlanders vraagt de regering de 17de augustus 1945 officieel te erkennen als het begin van de Indonesische onafhankelijkheid (Opiniepagina, 22 december). Die werd op die dag in een voortuin in het toenmalige Batavia uitgeroepen door twee leiders van de nationalistische beweging. Als de Nederlandse regering die datum nu erkent als de legitieme geboortedatum van de Indonesische republiek, zegt ze feitelijk dat het kabinet Schermerhorn-Drees toen had moeten besluiten dat Nederland er subiet het veld ging ruimen: „Oké heren Soekarno en Hatta, de geschiedenis staat aan uw zijde, hier hebt u het land, wij zijn weg!”

Dat dit niet gebeurd is, komt, ten eerste doordat toen nog niet duidelijk was aan wiens zijde de geschiedenis stond en dat het einde van het kolonialisme echt in zicht was. Het komt ten tweede doordat Nederland, met het volkenrecht aan zijn zijde, in de mening verkeerde dat het legitiem de macht over Nederlands-Indië uitoefende. En ten derde doordat van Nederland, dat net vijf jaar Duitse onderdrukking doorstaan had, niet gevergd kon worden het land zonder slag of stoot over te dragen aan twee heren die bekendstonden als notoire handlangers van de Japanse bondgenoten van Duitsland: mocht men de Nederlandse en Indische landgenoten in Indië overlaten aan collaborateurs? Onrealistisch misschien, maar in 1945 begrijpelijk.

Er volgden vier jaar van strijd en onderhandelingen, waarin Nederland zich ten doel stelde de soevereiniteit over te dragen aan een federaal opgebouwde Indonesische staat die in een unie met de voormalige koloniale mogendheid verbonden zou blijven. Dat is niet gelukt. In december 1949 eindigde het Nederlandse bewind over de Indische archipel. Het is onhistorisch die geschiedenis ongedaan te willen maken.

John Jansen van Galen

Amsterdam

    • John Jansen van Galen Amsterdam