Een explosie op stoel 19A

Zes vragen over de mislukte aanslag op Eerste Kerstdag op een vlucht van Schiphol naar Detroit. De verdachte is de Nigeriaan Umar Farouk Abdulmutallab.

De Amerikaanse autoriteiten onderzoeken de mislukte aanslag op een vlucht van Schiphol naar Detroit.

1Wat gebeurde er precies op vlucht NW253?

De 23-jarige, Nigeriaanse verdachte Umar Farouk Abdulmutallab probeerde vrijdag op een vlucht tussen Amsterdam en Detroit een explosieve stof tot ontploffing te brengen. Twintig minuten voor de landing in Detroit zei de jonge Nigeriaan dat hij last had van zijn maag. Hij trok een deken over zich heen. Passagiers hoorden daarop een knal, als van vuurwerk of een knappende ballon. Zij zagen vervolgens hoe de passagier op stoel 19A in vlammen werd gehuld.

De Nederlandse passagier Jasper Schuringa (32) vertelde dit weekend aan de Amerikaanse nieuwszender CNN dat hij „het vliegtuig moest redden”. Hij was boven op Abdulmutallab gesprongen en had geprobeerd met zijn handen de brandende substantie tussen de benen van de Nigeriaan te blussen. Met flesjes water en een brandblusser was de uitslaande brand onder controle gebracht. Schuringa had de tengere Nigeriaan naar de businessclass gesleurd en had hem onderzocht op andere explosieven of wapens. Met hulp van de bemanning was Abdulmutallab geboeid.

Schuringa is een held, concludeerden Amerikaanse media dit weekeinde. Vicepremier Bos belde om hem te feliciteren.

2Wie zit er achter de mislukte aanslag?

Dat is nog onduidelijk. Abdulmutallab heeft zelf tegen de Amerikaanse autoriteiten verklaard dat zijn actie is georganiseerd door Al-Qaeda in Jemen. De Amerikaanse regering wil dit nog onderzoeken.

Abdulmutallab zou via een radicale imam in contact zijn gebracht met leiders van het terreurnetwerk Al-Qaeda, aldus de Amerikaanse nieuwszender ABC. Ten noorden van de Jemenitische hoofdstad Sana’a zou hij zijn getraind door een Saoedische bomexpert en zijn voorzien van springstof. Volgens de Amerikaanse minister van Binnenlandse Veiligheid Janet Napolitano staat vast dat Abdulmutallab alleen opereerde en geen deel uitmaakte van een groter complot.

3Hoe wilde Abdulmutallab de aanslag plegen?

Hij had volgens de tenlastelegging 80 gram van de hoogexplosieve stof pentaerythritoltetranitraat (PETN of pentriet) bij zich, die hij, mogelijk in een condoom, meedroeg in zijn onderkleding.

Vervolg Aanslag: pagina 3

Voor terreurdaad is netwerk nodig

PETN, een witte, kristallijne stof, is een klassiek explosief dat chemisch gezien grote overeenkomsten vertoont met nitroglycerine. Het is minder gevoelig voor een slag of stoot dan nitroglycerine. PETN werd vroeger wel in munitie gebruikt. Ter vergelijking: ‘shoebomber’ Richard Reid had bij bij zijn mislukte aanslag in december 2001 per schoen ongeveer 110 gram PETN voorhanden. Reid probeerde een passagiersvliegtuig te laten verongelukken boven de Atlantische Oceaan.

4Hoe groot was de kans dat Abdulmutallab het vliegtuig daadwerkelijk had opgeblazen?

Als Abdulmutallab erin was geslaagd het PETN tot ‘detonatie’ te brengen, had hij misschien een gat in de romp van het vliegtuig geslagen. Dat gat had zich, doordat in het vliegtuig overdruk heerst, catastrofaal kunnen uitbreiden, al staat dat niet op voorhand vast. PETN behoort niet tot de explosieven die snel detoneren, dat wil zeggen momentaan ontploffen. Als niet een andere (‘primaire’) springstof de schokgolf teweegbrengt die de detonatie bewerkstelligt, is de kans veel groter dat PETN ‘deflagreert’, dat is: geleidelijk opbrandt.

Dat is wat er kennelijk is gebeurd. Richard Reid had zijn PETN omwikkeld met het explosief TATP, dat wel gemakkelijk detoneert en dan de gevaarlijke schokgolf opwekt. Passagiers hebben gemeld dat Abdulmutallab probeerde met behulp van een injectiespuit chemicaliën aan het PETN toe te voegen om de detonatie op gang te brengen.

5 Hebben de veiligheidscontroles van de vliegvelden gefaald?

Abdulmutallab is diverse keren langs detectiepoortjes gekomen. Hij kocht in Lagos, de grootste stad van Nigeria, een ticket dat hem via Amsterdam naar Detroit zou voeren. Op Kerstavond checkte hij in voor zijn KLM-vlucht naar Amsterdam. Volgens de Nigeriaanse luchtvaartautoriteiten is Abdulmutallab daarbij twee keer gecontroleerd: bij de paspoortcontrole en bij de gate. Daarbij is de jonge Nigeriaan door een detectiepoortje gelopen en is zijn handbagage gescand.

Om ongeveer half zes ’s ochtends landde Abulmutallab op Schiphol. Omdat hij in transit was en de Nederlandse grens niet is gepasseerd, is hij niet gecontroleerd door de marechaussee. Wel is Abulmutallab bij de gate voor vlucht NW253 naar Detroit onderworpen aan een standaard veiligheidscontrole. De Nigeriaan moest opnieuw door een poortje en zijn handbagage werd opnieuw gecontroleerd.

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) liet dit weekeinde weten dat er bij deze controle „geen onregelmatigheden” zijn vastgesteld. Maar de bestaande veiligheidsmaatregelen kunnen niet voorkomen dat passagiers „potentieel gevaarlijke voorwerpen” mee aan boord nemen.

6Vormen zelfmoordaanslagen door geradicaliseerde eenlingen een nieuw soort terrorisme?

Er is geen aantoonbare trend van alleen opererende moslimterroristen. Om een vliegtuig op te blazen is al snel een netwerk nodig: een bommenexpert, een leverancier van springstof, logistieke hulp, onderdak. Vaak komt er ook een ‘mentor’ aan te pas, die de doorgaans jonge aanslagpleger ‘morele steun’ biedt om zijn daad door te zetten. Door internet en de steeds betere propaganda van terreurgroepen is het gemakkelijker geworden te radicaliseren zonder directe banden met een terreurnetwerk. Jongeren met wie dat gebeurt, zoeken dan vaak aansluiting bij een netwerk om hun dromen in daden om te zetten.