De verbittering van ex-prinses Glimlach

Na een jaar vol tegenslagen en kritiek, waarin zelfs een fysieke aanval op het hart van de monarchie mogelijk bleek, had koningin Beatrix in haar kersttoespraak, de meest directe en persoonlijke tekst die haar is toegestaan, kunnen kiezen voor een charmeoffensief. Maar dat was bepaald niet wat ze deed.

De voormalige prinses Glimlach maakte een enigszins verbitterde indruk, in haar aanval op een wereld waarin mensen met elkaar communiceren via „korte snelle boodschapjes”. Ze stelde dat het ideaal van het bevrijde individu zijn eindpunt heeft bereikt en betreurde het verdwijnen van nabuurschap als basis van de samenleving. Met een beetje goede wil kon je in die woorden een bedekte toespeling zien op het sociaal isolement van Karst T., de dader van de aanslag op Koninginnedag. Maar die telefoneerde zelden en had niet eens een computer.

De diepste kloof gaapt op dit moment niet tussen mensen onderling maar tussen burger en autoriteiten. En de snel toenemende afstand tussen vorstenhuis en onderdanen is door de moralistische wereldvreemdheid van Beatrix sinds vrijdag weer een stukje groter geworden.

Om te begrijpen hoe het zo snel bergafwaarts heeft kunnen gaan met de wederzijdse waardering van vorst en volk, biedt de documentaire Beatrix, Majesteit (HUMAN) van Michiel van Erp tal van aanknopingspunten. Het is geen objectief portret, maar een bijna fictieve interpretatie. Van Erp portretteert zeven naamgenoten van Beatrix, die in zijn visie vergelijkbare problemen kennen: een man met parkinson, een zoon die nog niet helemaal klaar is om het familiebedrijf over te nemen, een neiging tot te hard werken en niet kunnen ontspannen.

Er hadden best drie hoofdpersonen minder kunnen zijn en deze selectie zegt op zich niets over de werkelijkheid van de echte Beatrix. Maar in combinatie met de lang aangehouden shots van de koningin, die Van Erp op afstand wel kon maken, tekent zich een aannemelijke analyse af. We zien grimassen en een grote vermoeidheid. Een andere Beatrix die net haar man heeft verloren, vertelt dat haar weerbaarheid sindsdien plotseling verdwenen is.

Het is om wanhopig van te worden: een verruwende samenleving die je niet meer vanzelfsprekend op handen draagt en een nog groter wantrouwen jegens je opvolger. En je mag niets zeggen.

Dat is het voorrecht van een gekozen staatshoofd. Oprah Winfrey praatte tamelijk open met Barack Obama en zijn vrouw Michelle in Christmas at the White House (RTL4). Hij gebruikt de nieuwe media optimaal en noemt zijn woning een huis van het volk, dat hij mag lenen. En hij maakt een ontspannen, toegankelijke indruk.

    • Hans Beerekamp